Median.Az

Month: February 2025

  • Земля вступает в новую климатическую эру

    Международная группа ученых установила, что в 2024 году глобальные температуры достигли рекордно высоких значений. Это может быть сигналом, что планета вступает в период потепления более чем на 1.5 градуса.

    Работа опубликована в журнале Nature Climate Change (NCC).

    Порог в 1.5 градуса, установленный Парижским соглашением, играет ключевую роль в оценке климатических рисков. Дальнейший рост температуры ведет к учащению экстремальных погодных явлений, подъему уровня моря и исчезновению многих видов.

    “Каждая дополнительная доля градуса означает более экстремальные погодные условия и утрату биоразнообразия”, – отметил профессор Орегонского университета Уильям Риппл.

    По данным Всемирной метеорологической организации, 2024 год стал первым полным календарным годом, когда глобальная температура превысила отметку в 1.5 градуса. Однако официальное превышение порога Парижского соглашения определяется по среднему значению за 20-30 лет. На данный момент средняя температура повысилась примерно на 1.3 градуса – выше, чем за последние 125 тыс. лет.

    Используя компьютерное моделирование, команда исследователей пришла к выводу, что разовое превышение 1.5 градуса может служить “ранним предупреждением” о долгосрочном изменении климата. Они полагают, что если 2024 год уже перешагнул этот рубеж, то мир, вероятно, вступил в 20-летний период потепления на уровне 1.5 градуса.

    “Пересечение этой отметки в 2024 году означает, что в ближайшие 10 лет человечество официально преодолеет этот рубеж, если не будут приняты срочные меры по сокращению выбросов парниковых газов”, – заключили авторы исследования.

    Согласно оценкам Межправительственной группы экспертов по изменению климата , удержание температуры в пределах 1.5 градуса позволит избежать самых катастрофических последствий глобального потепления. Однако 2024 год уже показал возможную реальность будущего: разрушительные ураганы, пожары и наводнения нанесли огромный экономический ущерб.

    Ученые предупреждают, что потепление на 1.5 градуса грозит уничтожением до 90% коралловых рифов и повышает риск исчезновения 14% наземных видов. Если температура продолжит расти до 2 градусов, это может привести к таянию арктических льдов и вечной мерзлоты, высвобождению метана и повышению уровня мирового океана на несколько метров.

    “Если не будут предприняты экстренные действия, 2024 год запомнится не как аномальный, а как начало новой климатической эпохи, в которой риски будут только нарастать”, – сказал профессор Риппл.

  • Dünyada temperatur rekord yüksək səviyyəyə çatıb – HƏYƏCAN TƏBİLİ

    2024-cü ildə qlobal temperatur rekord yüksək səviyyəyə çatıb. Bu, planetin 1.5°C-dən artıq istiləşmə dövrünə daxil olmasının əlaməti ola bilər.

    Beynəlxalq alimlər qrupunun bununla bağlı tədqiqatlarının nəticələri “Nature Climate Change” jurnalında dərc edilib.

    Məqalədə Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatına istinadla bildirilir ki, 2024-cü il qlobal temperaturun 1.5°C-i keçdiyi ilk tam təqvim ili olub.

    “Son 125 min ildə müşahidə edilməyən bu göstərici ciddi narahatlıq doğurur. Hər əlavə dərəcə daha ekstremal hava şəraiti və biomüxtəlifliyin itirilməsi deməkdir”, – deyə alimlər xəbərdarlıq ediblər.

    Kompüter modelləşdirməsindən istifadə edən tədqiqatçılar hesab edirlər ki, 2024-cü ildə bu həddin keçilməsi, növbəti 20 illik dövrdə 1.5°C-lik istiləşmənin davam edəcəyinin göstəricisidir.

    İqlim dəyişikliyi üzrə hökumətlərarası ekspert qrupunun qiymətləndirmələrinə əsasən, 1.5°C həddində temperaturun saxlanılması qlobal istiləşmənin ən fəlakətli nəticələrindən yan keçməyə imkan verə bilər. Lakin artıq 2024-cü il mümkün gələcəyin reallığını göstərdi: dağıdıcı qasırğalar, yanğınlar və daşqınlar nəhəng iqtisadi zərərə səbəb olub.

    Alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, 1,5°C-lik istiləşmə mərcan riflərinin 90%-ə qədərinin məhv olması və quru ərazilərində yaşayan növlərin 14%-nin yox olması təhlükəsi yaradır. Əgər temperatur 2°C-yə qədər artmağa davam edərsə, bu Arktika buzlarının və əbədi donuşluğun əriməsinə, metanın ayrılmasına və dünya okeanının səviyyəsinin bir neçə metr qalxmasına səbəb ola bilər.
    //oxu.az

  • Переход на ортопедическую спинку: почему это опасно

    Многие люди, ведущие сидячий образ жизни, задумываются о переходе на ортопедическую спинку кресла, надеясь снизить нагрузку на спину. Однако, по мнению российского врача-невролога Александра Бабушкина, такая смена может принести больше вреда, чем пользы.

    “Если вы привыкли сидеть на стуле с прямой спинкой, а потом решите сменить ее на ортопедическую, то неизбежно спровоцируете напряжение других групп мышц, что приведет к увеличению рубцовых тканей”, – объяснил невролог в беседе с News.ru. Дело в том, что напряжение связок и рубцово-спаечные процессы в мышцах спины являются защитно-приспособительной реакцией организма.

    Невролог подчеркивает, что при длительном сидении важно давать отдых спине, но не путем смены положения на лежачее. “Правильный для спины отдых – в движении”, – резюмировал Бабушкин.

  • Rahatlıq üçün ortopedik kresloya keçid zərər verə bilər – GİZLİ TƏHLÜKƏ

    Oturaq həyat tərzi keçirən bir çox insan bel nahiyəsinə düşən yükü azaltmaq ümidi ilə ortopedik kresloya keçməyi düşünür. Lakin belə bir dəyişiklik xeyirdən çox zərər verə bilər.

    Bu barədə rusiyalı nevroloq Aleksandr Babuşkin “News.ru”ya müsahibəsində danışıb.

    “Əgər siz stulda düz qamətlə oturmağa öyrəşmisinizsə, sonra onu ortopedik kresloya dəyişmək qərarına gəlsəniz, bu zaman qaçılmaz olaraq digər əzələ qruplarında gərginlik yaratmış olacaqsınız və bu da çapıq toxumasının artmasına gətirib çıxaracaq”, – deyə həkim bildirib.

    Nevropatoloq vurğulayıb ki, uzun müddət oturduqda kürəyə istirahət vermək vacibdir, lakin bunu uzanmaq mövqeyinə keçməklə etmək doğru deyil.

    “Kürəyiniz üçün düzgün istirahət – hərəkətdədir”, – deyə Aleksandr Babuşkin qeyd edib.

  • Китайские пожарные впервые ввели в эксплуатацию робота-собаку

    Пожарная часть в провинции Хунань в Китае впервые ввела в эксплуатацию робота-собаку.

    Как передает Median.Az, об этом сообщает Global Times.

    Четвероногий робот X30 длиной около одного метра и весом 56 кг разработан компаний DEEP Robotics. Он способен работать при температурах от минус 20 до плюс 55 градусов. Перед вводом в эксплуатацию технику испытали на пожарных учениях и в реальных ЧП.

    Робот-собака используется при аварийно-спасательных миссиях, полицейских патрулях и проверках систем электроснабжения и для других промышленных задач. Он способен преодолевать препятствия, а радиус его действия – 10 км.

    Робот оснащен дистанционным управлением и двусторонней связью, что позволяет пожарным управлять им удаленно, поддерживая связь в режиме реального времени. Машина передает важные данные об уровне задымленности, вредных газах и прочих опасностях. Кроме того, робот сканирует пространство, строит карты местности и передает их спасателям.

  • Çində yanğınsöndürənlər robot itdən istifadə ediblər

    Çinin Hunan əyalətində yanğınsöndürənlər ilk dəfə olaraq robot itdən istifadə ediblər.

    Median.Az “Global Times”a istinadla xəbər verir ki, “X30” adlı dördayaqlı robot “DEEP Robotics” şirkəti tərəfindən düzəldilib.

    Robot itin uzunluğu təqribən bir metr, çəkisi isə 56 kq-dır. O, mənfi 20 dərəcədən müsbət 50 dərəcəyə qədər temperaturda işləməyə qadirdir.

    Robotdan qəza-xilasetmə missiyalarında, polis patrullarında, elektrik təchizatı sistemlərinin yoxlanılmasında və digər sənaye tapşırıqlarında istifadə olunur. Onun hərəkət radiusu 10 kilometr təşkil edir.

    Uzaqdan idarə edilən robot məkanı skan edir, yerin xəritəsini hazırlayır və onu xilasedicilərə göndərir.

  • Найден механизм, превративший мозг обезьяны в человеческий

    Ученые из Йельского университета установили, что эволюция мозга человека и шимпанзе “разошлась” благодаря работе HAR – генетических переключателей, известных как зоны ускоренного развития у человека (Human accelerated regions, HAR).

    Как передает Median.Az, результаты исследования опубликованы в журнале Cell.

    HAR регулируют экспрессию генов в ходе эволюции. Прежние теории предполагали разные механизмы работы HAR у людей и шимпанзе. Однако исследование показало, что эти участки настраивают активность одинакового набора генетического материала у обоих видов. В человеческом организме HAR по-особому регулируют их работу, определяя, как будут рождаться, развиваться и взаимодействовать нейроны.

    До недавнего времени исследователи не могли точно определить, на какие именно участки генома воздействуют HAR, так как старые методы позволяли изучить лишь малую часть генетического материала (7-21%). Чтобы заполнить этот пробел в знаниях, команда учёных из Йельского университета создала трёхмерную карту генома, которая позволила проследить влияние HAR на нейронные стволовые клетки как человека, так и шимпанзе. Это открытие помогло установить связи с почти 90% всех известных генетических переключателей.

    Атрейо Пал, аспирант-генетик, возглавивший исследование, отметил, что большинство участков, на которые воздействуют HAR, особенно активны в период формирования человеческого мозга. Эти участки играют важную роль в развитии нейронов и создании сложной сети связей в мозге. Кроме того, исследование показало, что элементы генома, затронутые HAR, связаны с развитием аутизма и шизофрении.

    Ученые сообщили и о другом важном открытии: HAR показали способность активировать и деактивировать определенные гены в специфических типах клеток развивающегося мозга, что, вероятно, сыграло ключевую роль в увеличении размера человеческого мозга по сравнению с таковым у других приматов.

  • Meymun beynini insan beyninə çevirən mexanizm tapıldı

    Meymun beynini insan beyninə çevirən mexanizm tapılıb.

    Kəşf ABŞ-nin Yel Universitetinin alimlərinə aiddir. Tədqiqatın nəticələri “Cell” jurnalında dərc edilib.

    Alimlər müəyyən ediblər ki, meymun beyninin insan beyninə çevrilməsində “sürətlənmiş inkişaf zonaları” (Human accelerated regions – HAR) kimi tanınan xüsusi genetik keçiricilər əsas rol oynayıb.

    Əvvəllər HAR-ın insanlarda və şimpanzelərdə genlərin işini fərqli şəkildə tənzimlədiyi düşünülürdü. Lakin yeni tədqiqat göstərdi ki, bu DNT sahələri hər iki növdə eyni gen dəstinin aktivliyini tənzimləyir. İnsanın unikallığı ondan ibarətdir ki, HAR bu genlərin işini xüsusi şəkildə idarə edərək, neyronların inkişafını və qarşılıqlı əlaqəsini müəyyən edir.

    Tarixi kəşf genomun inqilabi üçölçülü xəritəsinin yaradılması sayəsində baş verib. Elm tarixində ilk dəfə alimlər HAR-ın həm insan, həm də şimpanze neyron kök hüceyrələrinə təsirini izləyə biliblər və məlum olan genetik açarların təxminən 90%-ni əhatə ediblər.

    Tədqiqatçıların sözlərinə görə, HAR məhz insan beyninin formalaşması dövründə maksimum aktivlik göstərir. Genomun bu hissələri neyronların inkişafı və mürəkkəb neyron əlaqələri şəbəkəsinin yaradılmasına cavabdehdir ki, bu da beynimi̇zi unikal edir.

    Maraqlıdır ki, tədqiqat həmçinin HAR ilə autizm və şizofreniya kimi xəstəliklərin inkişafı arasında əlaqəni aşkar edib. Bu kəşf bu mürəkkəb nevroloji pozuntuların başa düşülməsi və müalicəsi üçün açar ola bilər.

    Digər mühüm kəşf HAR-ın inkişaf edən beynin spesifik hüceyrə tiplərində müəyyən genləri aktivləşdirmək və deaktivləşdirmək qabiliyyəti olub. Alimlər hesab edirlər ki, məhz bu xüsusiyyət insan beyninin digər primatlara nisbətən ölçüsünün artmasında əsas rol oynayıb.

  • Прорыв в борьбе с раком легких: ученые нашли новую уязвимость

    Американские исследователи из Гарвардской медицинской школы совершили прорыв в борьбе с одной из самых смертоносных форм онкологических заболеваний – раком легких. Результаты их работы, опубликованные в престижном научном журнале Cell, открывают новые возможности для терапии этого агрессивного типа ракa.

    Рак легких печально известен своей устойчивостью к лечению и высокой частотой рецидивов. Команда ученых сосредоточилась на изучении рака, вызванного мутацией в гене ALK, которая приводит к образованию аномального белка, стимулирующего рост опухоли. В ходе исследования они выявили ключевую роль метаболического фермента GUK1 в развитии некоторых форм рака легких.

    “Мы обнаружили, что GUK1 помогает раковым клеткам производить молекулы, необходимые для их роста и выживания”, – пояснил соавтор исследования Хайме Шнайдер. Эксперименты на мышиных моделях и человеческих раковых клетках показали, что отключение GUK1 значительно замедляет рост опухоли, что указывает на зависимость раковых клеток с мутацией ALK от этого фермента.

    Примечательно, что повышенный уровень GUK1 был обнаружен и при других подтипах рака легких, что предполагает его универсальную роль в развитии заболевания, вызванного различными генетическими нарушениями. Это открытие дает надежду на разработку новых таргетных препаратов, способных остановить рост опухолей у широкого круга пациентов.

  • Ağciyər xərçəngi olanlar üçün yeni ümid: Şişin “zəif nöqtəsi” aşkarlandı

    Onkoloji xəstəliklərin ən öldürücü formalarından biri, tez-tez təkrarlanan və müalicəyə davamlı olan ağciyər xərçəngi ilə mübarizədə irəliləyiş əldə edilib. Belə ki, mütəxəssislər sözügedən şişin “zəif nöqtəsini” aşkarlayıblar.

    Bu barədə Harvard Tibb Məktəbinin alimləri apardıqları araşdırmadan sonra elan ediblər. Onların tədqiqatlarının nəticələri “Cell” elmi jurnalında dərc olunub.

    Bildirilib ki, əsas diqqət şişi qidalandıran anormal zülalın yaranmasına səbəb olan ALK genindəki mutasiyaya yetirilib – Alimlər xərçəng hüceyrələrinin böyüməsində əsas rol oynayan GUK1 metabolik fermentini müəyyən ediblər.

    “Biz aşkar etdik ki, GUK1 xərçəng hüceyrələrinə böyümə və sağ qalmaları üçün lazım olan molekulların istehsalına kömək edir”, – deyə tədqiqatda izah edilib.

    Siçan modellərindən və insan xərçəng hüceyrələrindən istifadə edən tədqiqatçılar GUK1-i “söndürüblər”. Məlum olub ki, bu addım şişin böyüməsini əhəmiyyətli dərəcədə yavaşladıb.

    Qeyd etmək lazımdır ki, GUK1-in yüksək səviyyəsi ağciyər xərçənginin digər alt tiplərində də aşkar edilib. Bu, onun müxtəlif genetik pozuntudan qaynaqlanan xəstəliyin inkişafında universal rolunu göstərir. Alimlərin GUK1-lə bağlı kəşfi şişlərin böyüməsini dayandıra bilən yeni hədəf dərmanların hazırlanması üçün ümid verir.