Azərbaycanda dövlətdən sosial yardım alan aztəminatlı ailələrin əmlakının icbari sığortası faktiki olaraq həyata keçirilməyib.
Bu barədə Hesablama Palatasının “Dövlət auditi” bülletenində bildirilir.
Sənədə əsasən, dövlət büdcəsindən bu məqsədlə mərkəzləşdirilmiş qaydada 2023-cü ildə 24,3 milyon manat, 2024-cü ildə isə 27 milyon manat vəsait istifadə olunub. Bundan əlavə, dövlətə məxsus əmlakın və büdcədən maliyyələşən təşkilatlara aid nəqliyyat vasitələrinin icbari sığortası üzrə bəzi təşkilatların fərdi xərclər smetalarında 2023-cü ildə 18 təşkilat üzrə 17,3 milyon manat, 2024-cü ildə isə 20 təşkilat üzrə 19,1 milyon manat vəsaitin icrası araşdırılıb.
Təhlil daşınmaz əmlakın icbari sığortası üzrə 117, nəqliyyat vasitələri üzrə isə 178 təşkilatı əhatə edib.
Palata müəyyən edib ki, 2023-cü ildə sosial yardım alan ailələrə məxsus 19 344, 2024-cü ildə isə 16 925 daşınmaz əmlak mövcud olsa da, bu əmlakların sığortalanması təmin edilməyib. Bu hal sosial həssas təbəqənin əmlak maraqlarının qorunmadığını göstərir.
Hesabatda qeyd olunub ki, Nazirlər Kabinetinin müvafiq qərarına əsasən sığorta haqları yalnız icbari sığorta müqaviləsi bağlandıqdan sonra ödənilir. Bu isə müqavilənin qüvvəyə minməsi üçün əvvəlcədən ödəniş tələb edən ümumi qanunvericilik normaları ilə ziddiyyət təşkil edir.
Eyni zamanda, dövlətə məxsus əmlakların hamısının sığortalanması təmin olunmayıb, sığortalanma ayrılmış vəsait çərçivəsində həyata keçirilib.
Təhlilə əsasən, dövlət sifarişlərinin icrasında cəmi 4 sığorta şirkəti iştirak edib və sığorta portfelinin 75 %-i bir şirkətin payına düşüb.
Bundan başqa, bəzi hallarda eyni əmlak üzrə müxtəlif illərdə fərqli bərpa dəyərləri tətbiq olunub ki, bu da sığorta haqlarında izahsız fərqlərə və xərclərin artmasına səbəb olub. Həmçinin bərpa dəyərləri 64 icra hakimiyyəti üzrə sığorta şirkətləri tərəfindən, 8 icra hakimiyyəti üzrə isə balans dəyəri əsasında müəyyən edilib və bəzi hallarda bu göstəricilər arasında ciddi fərqlər qeydə alınıb.
Mərkəzi Bankın məlumatına görə, 2023-cü ildə ölkə üzrə daşınmaz əmlakın icbari sığortası üzrə sığorta haqları 78,2 milyon manat, sığorta ödənişləri isə 5,7 milyon manat təşkil edib. 2024-cü ildə isə sığorta haqları 82,7 milyon manata yüksəlib, ödənişlər isə 3,3 milyon manata düşüb.
Bəzi hallarda sığorta müqavilələri arasında 1 aydan 6 aya qədər fasilələr yaranıb. Bu isə əmlakın müəyyən dövrlərdə sığortasız qalmasına və risklərin artmasına səbəb olub.
Fövqəladə Hallar Nazirliyinin məlumatına görə, 5 yerli icra hakimiyyəti üzrə 9 daşınmaz əmlakda yanğın hadisəsi baş verib, bunlardan yalnız 1-i sığortalı, 8-i isə sığortasız olub. Digər 12 təşkilat üzrə isə 71 yanğın hadisəsi qeydə alınıb, onların 50-si üzrə ümumilikdə 536 145 manat zərər müəyyən edilib, 21 hadisə üzrə isə zərərin məbləği göstərilməyib.
Elm və Təhsil Nazirliyinin məlumatına görə, 2023–2024-cü illərdə 41 sığorta hadisəsi qeydə alınıb. Onlardan 4-ü 2023-cü ildə, 37-si isə 2024-cü ildə baş verib. Bu hadisələr üzrə 41 əmlakdan 38-i sığortalı, 3-ü isə sığortasız olub.
Bu hadisələrdən yalnız 6-sı üzrə sığorta ödənişi həyata keçirilib, 21 halda zərər azadolma həddindən aşağı olduğu üçün ödəniş edilməyib, 11 hadisə üzrə isə uzun müddət keçməsinə baxmayaraq ödəniş həyata keçirilməyib.
Palata həmçinin müəyyən edib ki, bəzi hallarda tarixi və mədəniyyət abidələri ümumiyyətlə sığortalanmayıb. Bu kateqoriyaya aid əmlakların sığortalanmasına dair qanunvericilikdə ayrıca müddəalar yoxdur.
Bundan əlavə, bəzi obyektlər balansda qeydiyyata alınmadan və mülkiyyət hüququnu təsdiq edən sənədlər olmadan sığortalanıb.
Təhlil göstərib ki, bəzi hallarda istifadəyə yararsız nəqliyyat vasitələri sığortalandığı halda, istismarda olan nəqliyyat vasitələrinin sığortası təmin edilməyib. Həmçinin bu sahədə xərclər büdcə təsnifatına uyğun icra olunmayıb.Təhlilin nəticələri Hesablama Palatasının Kollegiya iclasında müzakirə olunub və müvafiq tədbirlərin görülməsi üçün Maliyyə Nazirliyi, Azərbaycan Mərkəzi Bankı, İqtisadiyyat Nazirliyi, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi, Elm və Təhsil Nazirliyinə məlumat göndərilməsi barədə qərar qəbul edilib.
