Son vaxtlar Azərbaycanda boşanma mövzusu yenidən gündəmə gəlib. Ailə institutunda müşahidə olunan bu tendensiya cəmiyyətdə ciddi narahatlıq doğurur. Məsələ Milli Məclisin deputatı Fazil Mustafanın səsləndirdiyi fikirlərdən sonra daha da müzakirə olunmağa başlayıb. Deputat bildirib ki, bəzi hallarda qadınlar məqsədli şəkildə ilk uşaq dünyaya gəldikdən sonra aliment almaq üçün boşanmağa üstünlük verirlər. Onun sözlərinə görə, Azərbaycanda nikah və boşanmaların vəziyyəti ürəkaçan deyil. Fazil Mustafa qeyd edib ki, 2025-ci ilin ilk 9 ayı ərzində qeydə alınmış 40 min nikahdan 17 mini boşanma ilə nəticələnib. Deputatın sözlərinə görə, Bakıda vəziyyət daha da narahatedicidir -son 9 ayda paytaxtda qeydə alınan nikahların təxminən 56 faizi boşanma ilə yekunlaşıb. O hesab edir ki, bu statistika ailə institutunun qarşılaşdığı ciddi problemlərdən xəbər verir.
Milli Məclisin Deputatı Razi Nurullayev AZXEBER.COM-a açıqlamasında deyib ki, boşanmaları alimentə əlaqələndirmək ailə institutunun real problemlərini kölgədə qoyur:
“İctimai müzakirələrdə bəzi xanımların yalnız aliment almaq məqsədilə boşandıqları barədə fikirlər səslənir. Lakin bu arqumentin cəmiyyətin ümumi mənzərəsini əks etdirdiyini demək doğru olmaz. Hər bir cəmiyyətdə istisna hallar mümkündür və fərdi hallarda belə motivlərin olması istisna edilmir. Ancaq bu nümunələri ümumiləşdirərək bütün boşanmaları alimentlə izah etmək reallığa uyğun deyil və ailə institutunun real problemlərini kölgədə qoyur”.
Parlamentari qeyd edib ki, aliment mexanizmi ilk növbədə sosial müdafiə alətidir:
“Aliment mexanizmi ilk növbədə sosial müdafiə alətidir. Bu institut ailə həyatında çətinliklərlə üzləşmiş, zorakılıq görmüş və ya müxtəlif sosial səbəblərlə ailə münasibətlərindən çıxmaq məcburiyyətində qalmış qadınlar və ən əsası uşaqlar üçün müəyyən təminat yaradır. Aliment yalnız qadına deyil, ailədə böyüyən uşağın hüquqlarının qorunmasına xidmət edən hüquqi mexanizmdir.
Boşanmaların səbəbləri isə çoxşaxəlidir: ailədaxili münasibətlər, sosial-iqtisadi problemlər, psixoloji uyğunsuzluq və digər amillər. Ona görə də məsələni yalnız alimentlə əlaqələndirmək düzgün yanaşma sayıla bilməz. Eyni zamanda, alimentin mövcudluğu bəzi qadınlara müəyyən seçim imkanı və güvənlik hissi verir”.
Deputat qeyd edib ki, ailə dağılanda məsuliyyət yalnız bir tərəfin üzərinə qoyulmamalıdır:
“Ailə dağılanda məsuliyyət yalnız bir tərəfin üzərinə qoyulmamalıdır. Bir çox hallarda kişilər boşanmadan sonra həm maddi öhdəliklərini yerinə yetirməyə, həm də övladları ilə münasibətlərini qorumağa çalışırlar. Təəssüf ki, bəzən ataların uşaqlarla ünsiyyət imkanlarının məhdudlaşması da sosial problemə çevrilir.
Bu səbəbdən məsələyə qütbləşdirici deyil, balanslı və ədalətli yanaşmaq vacibdir. Həm kişilərin narahatlıqları nəzərə alınmalı, həm də çətin vəziyyətdə qalan qadınların və uşaqların sosial müdafiəsi təmin edilməlidir. Əsas məqsəd ailə institutunu qorumaq və sağlam münasibətləri təşviq etmək olmalıdır”.
Psixologiya Elmi-Tədqiqat İnstitutunun sədri, psixoloq Elnur Rüstəmov isə azxeber.com-a açıqlamasında deyib ki, bu məsələ cəmiyyətdə tez-tez müzakirə olunur:
“Bu məsələ cəmiyyətdə tez-tez müzakirə olunur. “Qadınlar aliment almaq üçün boşanırlar” kimi yanaşma daha çox sosial stereotip xarakteri daşıyır və reallığı tam əks etdirmir. Psixoloji və sosial araşdırmalar göstərir ki, boşanma qərarı adətən uzun müddət davam edən münasibət problemlərinin, emosional uzaqlaşmanın, konfliktlərin, etimadın itirilməsinin və ya ailədaxili psixoloji gərginliyin nəticəsində formalaşır. Ailə münasibətləri mürəkkəb psixoloji sistemdir və boşanma qərarı demək olar ki, heç vaxt yalnız bir iqtisadi faktorla izah olunmur. İnsanlar, xüsusilə də qadınlar üçün boşanma çox ciddi sosial və emosional nəticələr yaradan bir qərardır. Bu qərar ailə münasibətlərinin dağılması, sosial mühitin dəyişməsi, uşaqların psixoloji vəziyyəti və gələcək həyat planları ilə bağlı böyük məsuliyyət deməkdir. Belə bir addımı yalnız maddi məqsədlə izah etmək həm psixoloji, həm də sosial baxımdan düzgün yanaşma deyil”.
Psixoloq vurğulayıb ki, aliment ödənişi valideynlərin uşağa qarşı məsuliyyətinin davam etməsini təmin edən hüquqi vasitədir:
“Aliment institutu isə əslində boşanmanı təşviq etmək üçün yox, uşaqların sosial və maddi təminatını qorumaq üçün hüquqi mexanizm kimi yaradılıb. Ailə Məcəlləsinə əsasən aliment ödənişi valideynlərin uşağa qarşı məsuliyyətinin davam etməsini təmin edən hüquqi vasitədir. Bu baxımdan aliment qadın üçün “maddi qazanc” deyil, uşağın həyat şəraitinin qorunmasına yönəlmiş sosial təminatdır. Psixoloji aspektdən baxdıqda boşanma qərarının əsas səbəbləri daha çox münasibətlərin emosional keyfiyyəti ilə bağlı olur. Ailə daxilində uzun müddət davam edən konfliktlər, qarşılıqlı hörmətin azalması, psixoloji zorakılıq, etimadsızlıq və ya münasibətdə emosional tükənmə insanların ayrılma qərarına gəlməsinə səbəb ola bilər”.
E.Rüstəmov deyib ki, bəzi hallarda boşanma son çıxış yolu olur:
“Bir çox hallarda insanlar münasibəti qorumağa çalışsalar da, problemlər dərinləşdikdə boşanma artıq son çıxış yolu kimi qəbul edilir. Cəmiyyətdə bu mövzu ilə bağlı stereotiplərin yaranmasının səbəblərindən biri də sosial mediada və ya ictimai müzakirələrdə bəzi fərdi halların ümumiləşdirilməsi ilə bağlıdır. Halbuki psixoloji təcrübə göstərir ki, hər bir ailənin hekayəsi fərqlidir və boşanma prosesinin arxasında müxtəlif emosional, sosial və psixoloji faktorlar dayanır. Bu səbəbdən mövzuya daha balanslı və obyektiv yanaşmaq vacibdir”.
Ekspert deyib ki, ailə münasibətlərində əsas məsələ maddi faktorlar deyil:
“Ailə münasibətlərində əsas məsələ maddi faktorlar deyil, qarşılıqlı hörmət, emosional yaxınlıq, psixoloji təhlükəsizlik və məsuliyyət hissidir. Sağlam ailə münasibətlərinin qorunması isə həm psixoloji maarifləndirmə, həm də ailə institutunun gücləndirilməsi ilə mümkündür”.
