Category: Dünya

ABŞ-nin Hərb Nazirliyi İrana qarşı hücumlarda tətbiq olunan yeni nəsil “PrSM” (dəqiq zərbə raketi) sursatlarının illik tədarükünü 10.5 dəfəyə qədər çoxaltmaq məqsədilə əlavə maliyyə vəsaiti cəlb etməyi planlaşdırır.

Bu barədə “The War Zone” məlumat yayıb.

Xəbərə görə, Pentaqon hazırda mövcud olan 108 raketlik göstəricini 1 134 ədədə çatdırmağı hədəfləyir. Bu isə satınalma həcminin 950 faiz nisbətində yüksəldilməsi deməkdir.

“PrSM” sistemlərinin istehsalını həyata keçirən “Lockheed Martin” şirkəti 2025-ci ilin oktyabr ayına kimi illik raket satışını 400 ədədə çatdırmaq istədiyini bəyan edib.

Media orqanlarının martın 2-də verdiyi xəbərə görə, ABŞ silahlı qüvvələri “PrSM” raketlərindən ilk dəfə olaraq Yaxın Şərqdə real döyüş şəraitində yararlanıb. Ekspertlər ABŞ Mərkəzi Komandanlığının paylaşdığı videokadrlarda İrana qarşı yüksək mobillikli artilleriya raket sistemindən (HIMARS) buraxılan sursatın məhz bu yeni raket olduğunu aşkarlayıblar.

Martın 30-da isə yayılan məlumatlarda ABŞ hərbçilərinin İranın Lamerd şəhərinə hücumu zamanı “PrSM” raketlərini tətbiq etdiyini yazıb. Zərbələr nəticəsində ibtidai məktəb və idman zalı vurulub, 21 nəfər həyatını itirib, 100 nəfər isə xəsarət alıb.

Amerikalı hərbi mütəxəssislərin bildirdiyinə görə, bu raketlər volfram kürəciklərindən ibarət qəlpəli döyüş başlığına malikdir və dağıdıcı təsiri artırmaq üçün hədəfə çatmamış havada partlayır. Aprelin 2-də İranın Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi İsmayıl Bəqayi hücum faktını təsdiqləyərək baş verənləri hərbi cinayət kimi qiymətləndirib.

Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin Pasxa bayramı ilə əlaqədar elan etdiyi atəşkəs başlayıb.
 
Atəşkəs 12 aprel günün sonuna qədər davam edəcək.
 
Qeyd edək ki, aprelin 9-da Rusiya Prezidenti Vladimir Putin Ukrayna münaqişəsi ilə bağlı Pasxa atəşkəsi elan edib.

Türkiyənin Kütahya vilayətinin Simav rayonunda 4,8 bal gücündə zəlzələ qeydə alınıb.

Median.Az Türkiyə mətbuatına istinadən xəbər verir ki, zəlzələnin dərinliyi 9,18 km olub.

Ətraf bölgələrdə də hiss edilən zəlzələ nəticəsində, ilkin məlumata görə, hər hansı dağıntı və ya tələfat qeydə alınmayıb.

Cənubi Afrikada (CAR) yerləşən Vittvatersrand hövzəsi Yer kürəsində indiyə qədər aşkar edilmiş ən böyük qızıl mənbələrindən biri hesab olunur. Geoloji araşdırmalar və dağ-mədən sənayesi məlumatlarına görə, 1886-cı ildən bu yana burada təxminən 45,3 milyon kiloqram qızıl çıxarılıb ki, bu da bəşəriyyət tarixində hasil edilən qızılın təxminən 40 faizini təşkil edir.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə “Indian Defence Review” yazır.

Mütəxəssislərin qiymətləndirməsinə görə, hövzədə hələ də təxminən 500 milyard dollar dəyərində qızıl ehtiyatı qalır. Lakin bu ehtiyatların böyük hissəsi filizin aşağı keyfiyyəti və ya yataqların çox dərinlikdə yerləşməsi səbəbindən əlçatan deyil.

Məqalədə bildirilir ki, bu hövzə təkcə ölçüsünə görə deyil, həm də yaşı ilə unikaldır. Qızıl tərkibli süxurlar Yer qabığının ən qədim sabit dövrlərindən birində formalaşıb və bu proses müasir Cənubi Afrikanın iqtisadi və şəhər inkişafına birbaşa təsir göstərib.

Qədim çaylar milyon illər ərzində qızılı toplayıb

Vittvatersrand hövzəsi 2,7–3 milyard il əvvəl, arxey dövründə formalaşıb. O dövrdə Yer atmosferində oksigen az idi və planetdə əsasən mikroorqanizmlər mövcud idi.

Çaylar vulkanik bölgələrdən keçərək mineral baxımından zəngin süxurları aşındırır, qızıl hissəciklərini aşağı axınlara daşıyırdı. Qızılın yüksək sıxlığı səbəbindən o, çay yataqlarında və çınqıl sahələrində çökməklə uzun zaman ərzində toplanırdı.

Daha sonra bu çöküntülər torpaq altında qalaraq istilik və təzyiq nəticəsində konqlomerat adlanan bərk süxura çevrilib. Geoloqlar bunu paleoplacer – yəni qədim çay çöküntülərinin daşlaşmış forması kimi təsnif edirlər.

Qeyd olunur ki, konqlomeratlarda qızıl dənəciklərinin dairəvi forması onların su axını ilə daşınmasının birbaşa sübutudur.

Qızılın kəşfi və Yohannesburqun yaranması

1886-cı ildə qızıl axtarıcısı Corc Harrison tərəfindən aşkar edilən qızıl yataqları regionda sənaye miqyaslı mədənçiliyin başlanğıcını qoydu. Qısa müddətdə çadır düşərgələri Yohannesburq şəhərinə çevrildi və ətraf ərazilərdə dəmir yolları, emal müəssisələri və maliyyə mərkəzləri formalaşdı.

Qızıl əsasən böyük külçələr şəklində deyil, süxur içində yayılmış mikroskopik hissəciklər kimi mövcud idi. Bu isə hasilatı çox çətin və sənaye texnologiyalarına əsaslanan bir prosesə çevirdi.

Mənşə ilə bağlı mübahisələr

Uzun illər alimlər arasında qızılın mənşəyi barədə iki əsas nəzəriyyə mövcud idi: qədim çay prosesləri (paleoplacer) və sonradan hidrotermal mayelərin süxurlara qızıl əlavə etməsi.

Arizona Universitetinin alimləri rhenium-osmium izotop analizi vasitəsilə bu mübahisədə paleoplacer modelini daha inandırıcı hesab ediblər. Bu metod çox qədim süxurların dəqiq tarixlənməsinə imkan verir.

Nəticədə tədqiqatçılar belə qənaətə gəliblər ki, Vittvatersrand bölgəsində 3 milyard il əvvəl Yer mantiyası daha isti olub və qızılla daha zəngin xüsusiyyətlər daşıyıb ki, bu da bu nəhəng yatağın yaranmasına şərait yaradıb.

Cənubi Koreyada mobil rabitə istifadəçiləri yaxın zamanda ödənişli paketlərindəki gigabaytlar bitdikdən və balanslarında vəsait qalmadıqda belə mobil internetə çıxış əldə edəcəklər.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə “The Korea Herald” hökumət açıqlamasına istinadən yazır.

Bildirilir ki, Koreya Respublikasının Elm və İnformasiya-Kommunikasiya Texnologiyaları Nazirliyi ölkənin üç aparıcı operatoru – “SK Telecom”, “KT Corp.” və “LG Uplus Corp.” ilə bütün mobil abunəçilər üçün internetə zəmanətli çıxış barədə razılığa gəlib. İstifadəçilərə 400 kbit/s sürətlə məhdud, lakin fasiləsiz internet bağlantısı veriləcək.

Qeyd olunur ki, bu sürət yüksək keyfiyyətli video izləmək və ya müasir saytları rahat istifadə etmək üçün kifayət deyil. Lakin messencerlərdən istifadə və xəritə xidmətləri üçün yetərlidir.

Planın məqsədi odur ki, vətəndaşlar ödənişli yüksək sürətli internet paketləri bitəndə tam “rəqəmsal qaranlığa” düşməsinlər.

Nazirliyin açıqlamasında deyilir ki, süni intellekt və rəqəmsal texnologiyalar dövründə mobil internet zəruri ehtiyacdır və hər kəs üçün əsas informasiya çıxışını təmin etmək vacibdir.

Cənubi Koreyada internetə çıxış əsas insan ehtiyacı kimi tanınarkən, bəzi digər ölkələrdə bu sahəyə çıxışın məhdudlaşdırılması tendensiyası müşahidə olunur.

Unudulmuş musiqi əsərlərinin əsrlər sonra yenidən üzə çıxarılması belə onların ilkin səslənmə formasını bərpa etmir.

Qaynarinfo xəbər verir ki, Surrey Universitetinin yeni araşdırmasına görə, uzun müddət itib-batmış musiqinin yenidən “kəşf edilməsi” onun əvvəlki ifa üslubunu geri qaytarmır. Bu barədə “ScitechDaily” yazır.

Əvəzində belə əsərlər onların necə səslənməli olduğuna dair ümumi qəbul olunmuş anlayış olmadan ifa olunur və musiqiçilər öz interpretasiya qərarlarını verməyə məcbur qalırlar. Nəticədə eyni əsərin ifası o qədər fərqli ola bilər ki, bu, musiqinin ümumi xarakterini dəyişir.

“Performance Research: A Journal of the Performing Arts” jurnalında dərc edilən araşdırma, Böyük Britaniyalı bəstəkar Ethel Smitin (Etel Smit) az tanınan fortepiano əsərini təhlil edib. O, 1800-cü illərin sonlarında yazılıb, lakin 120 il unudulduqdan sonra 1990-cı illərdə yenidən ortaya çıxıb.

Əsər yenidən ifa olunmağa başlayanda musiqiçilərin heç bir sabit ənənəsi yox idi. Temp, ifadə və dinamika ilə bağlı dəqiq göstərişlər, eləcə də istinad edilə biləcək tarixi səsyazmalar mövcud deyildi.

Araşdırma üçün tədqiqatçı mövcud bütün peşəkar ifa yazılarını analiz edib. Xüsusi proqram təminatı vasitəsilə hər bir versiyada temp və ritm dəyişiklikləri detalı ilə öyrənilib.

Musiqi identikliyində fərqliliklər

Hər pianoçu əsəri özünəməxsus şəkildə şərh edib, xüsusilə də tamamlanmamış final hissəsində ciddi fərqlər müşahidə olunub. Bəzi ifaçılar tempi kəskin şəkildə azaldıb, digərləri isə əksinə sürətləndirib. Heç bir ifa digərinə tam uyğun gəlməyib və hətta ən erkən müasir səsyazma belə vahid standart formalaşdırmayıb.

Araşdırmanın müəllifi, Surrey Universitetinin Musiqi və Media fakültəsinin rəhbəri doktor Kristofer Vayli bildirib:

“Musiqiçilər belə bir partituranı tapanda sanki boş bir nöqtədə dayanırlar. Notasiya standart olsa da, əsərin necə səslənməsi barədə ötürülmüş ənənə yoxdur. Təhlil etdiyim müasir yazılar göstərdi ki, burada kiçik fərqlər yox, eyni notlardan tamamilə fərqli musiqi identiklikləri yaranır. Bu, həm yaradıcı, həm də narahatedici prosesdir”.

İncəsənətdə artan çağırış

Araşdırma göstərir ki, xüsusilə tarixdə kənarda qalmış bəstəkarların əsərləri yenidən üzə çıxdıqca bu problem daha geniş yayılacaq. Bu yalnız musiqi ilə məhdudlaşmır; teatr, rəqs və digər ifa sənətlərində də oxşar vəziyyət yarana bilər.

Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, yalnız yazılı partituralara əsaslanmaq kifayət etmir. Əlavə mənbələrə — məktublara, xatirələrə və şəxsi qeydlərə müraciət etmək lazım ola bilər. Ethel Smitin avtobioqrafik yazıları isə əsərin emosional məzmununu anlamaqda mühüm ipucları verib.

“ABŞ Hörmüz boğazında minatəmizləmə prosesinə başlayır”.

Bu barədə ABŞ Prezidenti Donald Tramp “Truth Social” sosial şəbəkəsində bildirib.

“Onların mina yerləşdirən 28 qayığının hamısı da artıq dənizin dibindədir. Biz indi bütün dünya ölkələri – o cümlədən Çin, Yaponiya, Cənubi Koreya, Fransa, Almaniya və bir çox başqaları üçün Hörmüz boğazını minalardan təmizləmə prosesinə başlayırıq. Təəccüblüdür ki, onlar bu işi özləri görmək üçün nə cəsarət, nə də iradə göstərirlər. Maraqlıdır ki, müxtəlif ölkələrdən boş neft tankerləri ABŞ-a doğru istiqamət alır ki, burada neft yükləsinlər”, – Tramp deyib.

Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin Pasxa bayramı ilə əlaqədar elan etdiyi atəşkəs qüvvəyə minib.

Bu barədə Kremlin mətbuat xidməti məlumat yayıb.

Atəşkəs aprelin 11-də Moskva vaxtı ilə saat 16:00-dan (Bakı vaxtı ilə 17:00) aprelin 12-si günün sonuna qədər davam edəcək.

Məlumata görə, Rusiya Pasxa atəşkəsi müddəti ərzində bütün hərbi əməliyyatları dayandırıb.

Qeyd edək ki, Ukrayna lideri Volodimir Zelenski də ölkəsinin Pasxa atəşkəsinə hazır olduğunu bəyan edib.

Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın kortejini müşayiət edən polis avtobusunun iştirakı ilə baş verən yol-nəqliyyat hadisəsində bir nəfər ölüb, 12 nəfər yaralanıb.

Bu barədə Ermənistan Daxili İşlər Nazirliyi məlumat yayıb.

Məlumata görə, hadisə bu gün səhər saatlarında baş verib. “Hyundai” markalı avtobusla “Nissan” toqquşub.

Xəsarət alanlar xəstəxanaya yerləşdirilib.

Faktla bağlı cinayət işi başlanıb.

Fiziklər müəyyən ediblər ki, Yer 1200 və ya 1201-ci ildə Günəş aktivliyinin pik dövründə güclü plazma tullantısının təsirinə məruz qalıb. Bunun izləri qədim Çin xronikalarında və yapon mənbələrində aşkar edilib.

Median.Az xəbər verir ki, bu barədə Okinava Elm və Texnologiya İnstitutu məlumat yayıb.

Alimlər bildiriblər ki, bu hadisə çox nadir və ekstremal partlayışlarda 3-10 dəfə zəif olsa da, yenə də təhlükəli olub. Araşdırma göstərir ki, son 15 min ildə Yer ən azı beş belə güclü Günəş hadisəsi yaşayıb.

Tədqiqatçılar, həmçinin müəyyən ediblər ki, həmin dövrdə Günəşin aktivlik dövrü indiki 11 ildən fərqli olaraq təxminən 7-8 il olub və bu da o vaxt Günəşin daha fəal olduğunu göstərir.