Category: Maraqlı

London Universitet Kolleci, Kaliforniya Universiteti və Uruqvay Respublika Universitetinin alimləri tərəfindən aparılan son tədqiqatlar göstərib ki, müntəzəm gündüz yuxusu ömrü uzada və beyni daha uzun müddət sağlam saxlaya bilər.

Bu barədə “Sleep Health” jurnalında məlumat dərc olunub.

Nəşrin məlumatına görə, gündüz yuxusuna genetik meyillilik beynin ümumi həcminin 15.8 kubsantimetr artması ilə əlaqələndirilə bilər. Bu kəşf beyin sağlamlığında yuxunun rolunu təsdiqləyir, baxmayaraq ki, koqnitiv (idrak) funksiyaların yaxşılaşması ilə birbaşa əlaqə müəyyən edilməyib.

Tədqiqatçılar gündüz yuxusuna meyilliliyi müəyyən etmək üçün 92 genetik markerdən istifadə ediblər və bu vərdişin beynin inkişafına təsir göstərə biləcəyini aşkarlayıblar. Bununla belə, sağlamlıq vəziyyəti və həyat tərzi kimi digər amillərin də bu prosesə təsir edə biləcəyi qeyd olunur.

Məlum olub ki, tez-tez gündüz yuxusuna gedən iştirakçıların ümumi beyin həcmi daha kiçik, reaksiya müddəti isə daha yavaş olur. Bu isə gündüz yuxusu ilə koqnitiv funksiyanın zəifləməsi arasında potensial əlaqəyə işarə edir. Lakin təhlil gündüz yuxusunun hipokampusun həcminə və ya yaddaşın yaxşılaşmasına nəzərəçarpacaq təsirini göstərməyib.

Tədqiqat nəticələri həmçinin göstərib ki, gündüz yuxusuna meyilli olan yaşlı iştirakçılar arasında ürək-damar xəstəlikləri və diabetə daha çox rast gəlinib. Bu amillərin də onların koqnitiv qabiliyyətlərinə təsir göstərə biləcəyi ehtimal edilir.

İstambul Koç Universitetinin alimləri müəyyən ediblər ki, gənclərdə partnyora xəyanət etmək istəyinin formalaşmasına ailə təcrübəsi, şəxsi bağlılıq tipi və mövcud münasibətlərdə yaxınlıq səviyyəsi təsir göstərir. Tədqiqatçılar 18-30 yaş aralığında olan, bir ildən artıq münasibətdə yaşayan 280 nəfərin məlumatlarını təhlil ediblər ki, xəyanət meylini gücləndirən amilləri müəyyən etsinlər.

Araşdırma “The Family Journal: Counseling and Therapy for Couples and Families” jurnalında dərc edilib.

Əsas amillərdən biri valideyn xəyanəti olub. İştirakçıların yarısına yaxını heç olmasa bir valideynin ailədən kənar əlaqəsinin olduğunu bildirib və bu, daha çox atalarla bağlı hallarda müşahidə edilib. Gənclər adətən bu barədə yeniyetməlik dövründə — təxminən 13 yaşında, yəni etimad və romantik bağlılıqla bağlı şəxsi təsəvvürlər formalaşarkən xəbər tutublar. Belə təcrübə ilə üzləşənlərdə xəyanət niyyəti daha yüksək olub. Alimlər hesab edirlər ki, bu mexanizm davranış modellərinin nəsillərarası ötürülməsini əks etdirə bilər: erkən yaşda xəyanətə şahid olmaq bu davranışı daha “adi” göstərir və əsas etimadı zəiflədir.

Fərdi səviyyədə ən güclü proqnozlaşdırıcı amil şəxsin özünün xəyanət təcrübəsi olub. Keçmişdə partnyoru aldadan iştirakçılar bunu yenidən etməyə daha çox hazır olduqlarını bildiriblər. Əvvəlki partnyordan gələn xəyanət isə növbəti xəyanət meylini artırmayıb. Alimlər bu nəticəni şəxsi qərarların travmatik təcrübədən daha önəmli olması ilə izah edirlər.

Bağlılıq xüsusiyyətləri də mühüm rol oynayıb. İfrat uzaqlaşdırıcı bağlılıq tipinə malik insanlar – yəni emosional yaxınlıqdan qaçan və müstəqilliyini qorumağa çalışanlar – daha yüksək xəyanət niyyəti göstəriblər. Alimlər hesab edirlər ki, belə hallarda xəyanət partnyordan məsafə saxlamaq, onun “həddindən artıq yaxınlaşmasının” qarşısını almaq vasitəsi kimi qəbul edilir. Bunun əksinə olaraq, tərk edilmək qorxusu ilə əlaqəli olan təşvişli bağlılıq bu tədqiqatda xəyanət niyyəti ilə əhəmiyyətli əlaqə göstərməyib.

Münasibətlərdə intimlik qoruyucu amil kimi çıxış edib. Emosional və seksual yaxınlığın yüksək səviyyəsi insanın kənarda romantik münasibət axtarmaq barədə düşünmə ehtimalını azaldıb. Yaxınlıq ehtiyacları qarşılandıqda şəxsin özünü təsdiqləmə motivasiyası cütlükdən kənara yönəlmir.

Bəzi modellərdə kişilər qadınlara nisbətən daha yüksək xəyanət niyyəti göstərsələr də, digər dəyişənlər – bağlılıq tipi, ailə təcrübəsi və münasibətlər tarixi – nəzərə alındıqdan sonra cinsiyyətin təsiri zəifləyib.

Alimlər vurğulayırlar ki, ailədə xəyanət təcrübəsi və ya şəxsin özünün keçmişdəki səhvləri münasibətlərin gələcəyini müəyyən etmir. Onların sözlərinə görə, əsas rol cütlükdə yaxınlığın keyfiyyətinə aiddir: məhz emosional açıqlıq, ehtiyaclar barədə dürüst dialoq və qarşılıqlı anlaşma riskləri azaldır və davamlı, etibarlı münasibətlər formalaşdırmağa kömək edir.
//qaynar.az

Hər bir insanın qanı dörd qrupdan birinə və iki rezusdan birinə malik olur. Ümumilikdə 8 mümkün kombinasiya mövcuddur.

Qaynarinfo xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, elm qan qrupunun xarakterə təsiri ilə bağlı heç bir sübut təqdim etməsə də, bir çox insan bu xüsusiyyətin şəxsiyyətlə əlaqəli olduğuna inanır. Bu inanc xüsusilə Yaponiya və Koreyada geniş yayılıb. Hətta yaponlar tanışlıq zamanı belə sual verməyi adi hal hesab edirlər.

Qan tipinə əsaslanan şəxsiyyət nəzəriyyəsi elmi təsdiqini tapmayıb, buna görə də ona həddindən artıq ciddi yanaşmaq lazım deyil. Qan qrupunuzu tibbi arayışdan, doğum haqqında sənəddən və ya kişilərdə hərbi biletdən öyrənə bilərsiniz. Donorluq zamanı isə qan qrupu və rezus amili pulsuz müəyyən edilir.

1-ci qrup – Siz optimist, məqsədyönlü və özünəinamlı birisiniz. Həyatdan nə istədiyinizi dəqiq bilirsiniz. Təbiətən müşahidəçi olduğunuz üçün bir çox həyat imkanlarını görürsünüz. Uzaqgörənliyiniz isə gələcəkdən qorxmamağınıza kömək edir.

Həmçinin 1-ci qan qrupunda xarakterə rezus amili də təsir edir. Müsbət rezuslu insanlar daha həyatsevər və bir qədər özlərinə yönəlik olurlar. Mənfi rezuslu şəxslər isə daha qətiyyətli və bəzən sərt xarakterə malikdirlər.

2-ci qrup – Siz sakit və nizamlısınız, qaydanı sevir, münaqişələrdən qaçırsınız. Bütün hadisələri əvvəlcədən planlaşdırmağı xoşlayırsınız. Yaxınlarınız sizi düşüncəli və xırdalıqlara diqqət edən biri kimi tanıyır. Uzunmüddətli münasibətləri qiymətləndirir və boş söhbətləri sevmirsiniz.

Rezus amili də xarakterə təsir edir – 2-ci qrup müsbət rezus yüksək emosional intellekt və tanınma istəyini göstərir. Mənfi rezuslu insanlar intizamlı və israrlıdır, lakin başqalarının emosiyalarına tez yoluxurlar.

3-cü qrup – Azadlığı sevir və bəzən üsyankar olursunuz. Sizin üçün yaradıcı düşüncə, orijinallıq və tapıcılıq xarakterikdir. Lakin tez-tez nizamsız olur, səliqəyə diqqət yetirmir və görüşlərə gecikirsiniz.

3-cü qrup müsbət rezus səxavət, emosionalıq və impulsivliklə xarakterizə olunur. Mənfi rezus isə daha çox qapalılığa işarə edir: belə insanlar həssas olsalar da, emosiyalarını daxilində saxlayırlar.

4-cü qrup – Bu qrupun sahibləri sirli və çox duyğuludurlar. Xarakterə görə onlar zahirdə təmkinli görünsələr də, daxilən güclü düşüncə prosesləri yaşayırlar. Ətrafdakılar onları çox vaxt olduğundan az qiymətləndirir. Siz həmçinin xeyirxahlığa və qayğıya qadirsiniz, amma yalnız qarşılıq hiss etdiyiniz halda.

4-cü qrup müsbət rezus inadkarlıq və məsləhətləri dinləməmək xüsusiyyəti ilə seçilir. Mənfi rezus isə yüksək intellekt və etimad problemlərinə işarə edir.

Duzdan həddindən artıq istifadə təkcə ürək-damar sisteminə deyil, həm də beynin sağlamlığına ciddi təhlükə yaradır, depressiya, narahatlıq və demensiya riskini artırır.

Bu barədə “Journal of Affective Disorders” məlumat yayıb.

Gündəlik duz norması təqribən 6 qramdır, lakin insanların çoxu bu limiti mütəmadi olaraq aşır. Bu isə əsasən kolbasa, sous, çips və yarımfabrikat kimi hazır məhsulların yüksək duz tərkibi ilə bağlıdır.

Bu sahədə aparılan genişmiqyaslı elmi tədqiqatlar duzlu qidalarla psixi sağlamlıq arasında narahatedici bir əlaqə olduğunu üzə çıxarıb. Belə ki, 12 il ərzində yüzminlərlə insanın müşahidəsi göstərib ki, yeməyə mütəmadi olaraq duz əlavə etmək vərdişi depressiya riskini 37%, narahatlıq riskini isə 27% artırır. Neyrobioloqlar bildirirlər ki, orqanizmdə natriumun çoxluğu iltihab yaradan IL-17A zülalının artmasına səbəb olur və bu da əhval-ruhiyyəyə nəzarət edən neyroötürücülərin tarazlığını pozur.

Duzun koqnitiv funksiyalara mənfi təsiri də az deyil. Elmi məlumatlara görə, duzlu qidaya üstünlük verən insanlarda demensiya riski 19-73% yüksəlir. Duzdan həddindən artıq istifadə nəticəsində yaranan xroniki hipertoniya beynin qan dövranını zəiflədir, oksigen çatışmazlığına və neyronların zədələnməsinə səbəb olur. Duzun daha bir zərərli təsiri isə daxili qulaqda maye balansının pozulması nəticəsində eşitmə itkisi riskinin 23% artmasıdır.

Kanadalı alimlər sosial şəbəkədən istifadə edərək xəstəliyin yayılmasını proqnozlaşdırmağı öyrəniblər.

Tədqiqat “Mathematical Biosciences and Engineering” jurnalında dərc olunub.

Elm adamları epidemioloqları yaxınlaşan epidemiya barədə xəbərdar edə biləcək bir vasitə təklif ediblər. Alqoritm sosial media yazılarını təhlil edir və artan təhlükənin ilkin əlamətlərini müəyyən edir.

Tədqiqatçılardan biri deyib: “Biz sosial dinamikaya ekoloji sistem kimi baxmaq qərarına gəldik, burada məlumat patogen kimi yayılır – istifadəçidən istifadəçiyə”.

Elm adamları 2014-cü ildə böyük qızılca epidemiyasından əvvəl Kaliforniyada sosial şəbəkədə on minlərlə ictimai paylaşımı təhlil ediblər. Bir çox istifadəçilərin davranışında xarakterik dəyişikliklər müşahidə olunub.

Nəticələrin fərqli dinamikası başqa bölgələrlə müqayisə edilməklə təsdiqlənib.

Tədqiqatçılar qeyd ediblər ki, video təhlili əhəmiyyətli hesablama gücü tələb etsə də, metod “TikTok” üçün uyğunlaşdırıla bilər. Gələcəkdə bu alqoritm səhiyyə orqanlarının köməyinə çata bilər.

Alimlər müntəzəm olaraq nar və qoz yeməyin immun sisteminin cavanlaşmasına kömək etdiyi qənaətinə gəliblər.

Median.Az bu barədə “Nature Aging” jurnalına istinadən xəbər verir.

Tədqiqat göstərib ki, bu məhsullar hüceyrələrin vəziyyətini yaxşılaşdırır, onlara enerji mənbəyi kimi yağ turşularından səmərəli istifadə etməyə kömək edir.

Təcrübə zamanı iştirakçılar 28 gün ərzində kiçik porsiyalarda nar və qoz yeyiblər. Nəticələr hüceyrə tükənməsi əlamətlərinin azalmasını və hüceyrə metabolizminin yaxşılaşmasını göstərib.

Eyni zamanda, mütəxəssislər bu məhsulları həddindən artıq qəbul etməməyi məsləhət görürlər. Qeyd olunur ki, nar və qoz gündəlik rasiona lazımi miqdarda əlavə edilməlidir.

2025-ci ilin noyabr ayı bəzi bürclər üçün dərin emosional dəyişikliklər dövrü olacaq. 
 
Bəzi bürclər prioritetlərini yenidən qiymətləndirməyə, keçmişdən imtina etməyə və yeni imkanlar kəşf etməyə kömək edəcək çətin vəziyyətlərdən keçməli olacaqlar. 
 
Bu siyahıya kimlər daxil olub?
 
Buğa
 
Noyabr ayı emosional dalğalanmalar və buğa üçün prioritetlərinizi yenidən qiymətləndirmək ehtiyacı gətirəcək. İşdə və ya şəxsi həyatınızda səbir və diplomatiya tələb edən münaqişələr mümkündür.
 
Təsadüfən xərcləməmək üçün maliyyə qərarları da diqqətlə nəzərdən keçirilməlidir.
 
Məsləhət: sakit qalın və anın qızğın vaxtında qərar verməkdən çəkinin; planlaşdırmaya daha çox vaxt ayırın.
 
Əkizlər
 
Əkizlər üçün bu ay sizi rahatlıq zonanızdan çıxara biləcək dəyişikliklər və yeni tanışlıqlarla dolu olacaq.
 
Sürətli uyğunlaşma və intuisiyanıza qulaq asmaq bacarığı tələb edən vəziyyətlər yarana bilər. Peşəkar həyatınızda gözlənilməz çətinliklər mümkündür.
 
Məsləhət: çevik və yeni imkanlara açıq olun və yaxınlarınızdan kömək istəməkdən çəkinməyin.
 
Xərçəng
 
Xərçənglər, xüsusən də ailə sahəsində daxili mübarizələr və emosional gərginliklə qarşılaşacaqlar. Şəxsi münasibətlər dürüst ünsiyyət və güzəşt tələb edə bilər.
 
İşdə stressi idarə etmək və həmkarların həddindən artıq tənqidindən qaçınmaq vacibdir.
 
Məsləhət: istirahətə və sağalmağa daha çox vaxt ayırın, meditasiya və ya nəfəs məşqləri edin.
 
Şir
 
Noyabr ayı Şir bürcü üçün aktiv sosial və peşəkar həyat dövrü olacaq, eyni zamanda ünsiyyətdə çətinliklər və həmkarlarınız və ya dostlarınızla anlaşılmazlıqlar mümkündür.
 
Vəziyyəti idarə etmək istəyiniz münaqişələrə səbəb ola bilər.
 
Məsləhət: səbirli olun, başqalarının fikirlərini dinləyin və öz baxış bucağınızı qəbul etdirməyə çalışmayın. /Lent.az

Enerji mütəxəssisləri bildiriblər ki, evdə ən çox elektrik sərf edən iki məişət cihazı var və həftədə yalnız iki gün bu cihazlardan imtina etmək belə elektrik qəbzini yarıbayarı azalda bilər.

Median.Az xəbər verir ki, paltaryuyan və qab yuyan maşınlar evlərdə ən çox elektrik enerjisi sərf edən cihazlardır.

Enerji istehlakına nəzarət üzrə ekspert Alice Beer, “This Morning” proqramında evlərdə enerji qənaəti üçün bir sıra faydalı məsləhətlər paylaşıb. O, xüsusilə paltaryuyan maşınla bağlı vacib xəbərdarlıq edib:

“Paltaryuyan maşını heç vaxt yarım dolu halda işlətməyin. Tam dolu yuma rejimi, iki yarım yuyulmadan daha az enerji sərf edir.”

Beer bildirib ki, tam dolu yuma rejimi ilə işləmək həm suya, həm enerjiyə qənaət edir.

O, həmçinin bişirmə zamanı da enerji qənaətinin mümkün olduğunu vurğulayıb.

“Əgər mümkündürsə, qaz sobası yerinə mikrodalğadan istifadə edin. Mikrodalğa daha az enerji sərf edir və daha sərfəlidir,” – deyə Beer bildirib.

Beer-in sözlərinə görə, bəzi elektrik cihazları istifadə olunduğu vaxta görə fərqli tariflərlə işləyir.

Bu səbəbdən, cihazları pik saatlardan (axşam 18:00-20:00 arası) kənarda işlətmək gözləniləndən daha çox qənaət təmin edə bilər.

“Aşağı tariflərə keçməyi düşünün. Hamımız axşam saat 6-8 arası kimi sıx vaxtlarda enerjidən daha az istifadə etməyə çalışmalıyıq,” – deyə o, əlavə edib.

Qab yuyan maşını bu saatlarda işlətməyin

Beer, yeməkləri bir az daha tez və ya gec bişirməyin belə enerji qənaəti üçün faydalı ola biləcəyini söyləyib.

Xüsusilə qab yuyan maşının axşam 6-8 arası işlədilməməsini tövsiyə edib.

O, həmçinin su və istilik qənaəti üçün evdəki termostatların düzgün tənzimlənməsinin vacibliyini vurğulayıb:

“Qazan və su isitmə sistemlərinin fərqli termostat rejimlərinə diqqət edin. Bu da enerji sərfini azalda bilər.”

Yaponiyanın ən böyük içki istehsalçılarından olan “Suntory” qarın yağını azaltmağa kömək edən su buraxıb.

Median.Az “Oddity Central” nəşrinə istinadən xəbər verir ki, “Xüsusi Su” adı altında satışa çıxarılan məhsulun ilk baxışdan adi mineral sudan heç bir fərqi yoxdur – şəffaf, dadsız, kalorisiz, şəkərsiz və ya kofeinsizdir.

Bununla belə, məhsul ölkədə rəsmi olaraq “funksional qida” kimi qeydiyyata alınıb.

“Xüsusi Su”nun əsas xüsusiyyəti tərkibində fermentləşdirilmiş düyü kəpəyindən əldə edilən aşağı molekulyar çəkili metaboliti olan HMPA-nın olmasıdır. Araşdırmalara görə, HMPA kök insanlarda qarın yağının paylanmasını yaxşılaşdırır.

“Xüsusi Su” ilk növbədə ofis işçiləri və oturaq həyat tərzi keçirən insanlar üçün nəzərdə tutulub. Yeni içki həyat tərzini kəskin şəkildə dəyişmədən öz sağlamlığını qorumaq istəyənlər üçün faydalıdır.//oxu.az

Koqnitiv sağlamlığı, yəni yaddaşın, diqqətin və düşünmə qabiliyyətini qorumaq üçün qayğıya gənc yaşlardan başlamaq vacibdir.

Median.Az xəbər verir ki, bunu Rusiyanın Koqnitiv Sağlamlıq Mərkəzinin rəhbəri, nevroloq Yuliya Şpilyukova deyib. O bildirib ki, beyin sağlamlığının əsası 20-30 yaş dövründə qoyulur.

Onun sözlərinə görə, koqnitiv geriləmənin qarşısını almağın əsas amillərindən biri fiziki aktivlikdir. Həkim həftə ərzində ən azı 150 dəqiqəlik kardio məşqləri (üzgüçülük, yüngül qaçış, sürətli gəzinti və s.) tövsiyə edir. Bundan əlavə, güc məşqləri və sağlam həyat tərzi vərdişləri də beyin fəaliyyətini dəstəkləyir.

Şpilyukova qeyd edib ki, nizamlı həkim müayinələri, xüsusilə təzyiq, şəkər və xolesterin səviyyəsinin nəzarətdə saxlanması  beynin zədələnmə riskini azaldır.
Mütəxəssis həmçinin görmə və eşitmə problemlərinin vaxtında aradan qaldırılmasının vacibliyini vurğulayıb, çünki informasiya axınının azalması beyin fəaliyyətini zəiflədir.

Bundan əlavə, yuxu rejiminə əməl etmək (7-9 saat yuxu) və sosial əlaqələri qorumaq da mühüm sayılır. Şəxsin cəmiyyətdən təcrid olunması yaddaşın və düşünmənin zəifləməsini sürətləndirə bilər.

“Əgər gündəlik həyatda yaddaş pozğunluğu, təkrarlanma, evdən çıxmaq qorxusu kimi əlamətlər müşahidə edilirsə, həkimə müraciət etmək lazımdır. Erkən diaqnoz beyin funksiyalarının pisləşməsini xeyli ləngidə bilər”, – deyə həkim bildirib.

Onun fikrincə, davamlı fiziki aktivlik, müsbət emosiyalar, sosial həyat və sağlam yuxu rejimi uzunmüddətli beyin sağlamlığının əsas açarlarıdır.