Category: Sağlamlıq

Adətən kök insanların yeməkdən daha çox zövq aldığı düşünülür. Lakin yeni bir araşdırma bunun əksini göstərib. Alimlərin fikrincə, çəki artdıqca insanın qidadan aldığı ləzzət azalır.

Bu proses dopamin hormonu ilə əlaqələndirilir. Dopamin insanın gülərkən, musiqi dinləyərkən və ya dadlı yemək yeyərkən beyində ifraz olunan “xoşbəxtlik hormonu” kimi tanınır. Onun səviyyəsi neyrotensin adlı maddə tərəfindən tənzimlənir. Araşdırmalar göstərib ki, artıq çəkili şəxslərdə neyrotensin səviyyəsi aşağı olur, bu da dopaminin normal ifrazını azaldır.

Eksperiment çərçivəsində alimlər bir qrup siçanı 60% yağ tərkibli, yüksək kalorili qida ilə bəsləyərək onların artıq çəki almasına səbəb olublar. Nəticələr göstərib ki, bu siçanlar yağlı qidaya üstünlük versələr də, qeyri-adi şəraitdə onlara təqdim olunan yüksək kalorili təamlara maraq göstərməyiblər. Normal pəhrizlə bəslənən siçanlar isə həmin təamları böyük həvəslə yeyiblər.

Sonrakı mərhələdə alimlər beyində dopamin istehsalına cavabdeh olan neyronları işıqla stimullaşdırıblar. Bu proses normal çəkili siçanlarda yeməyə marağı daha da artırsa da, artıq çəkili siçanlara heç bir təsir göstərməyib.

Mütəxəssislər bu problemi iki üsulla həll ediblər:

Siçanlar normal qidalanmaya keçirildikdə, onların neyrotensin səviyyəsi və dopamin funksiyası bərpa olunub, həmçinin arıqlamağa başlayıblar.

Gen redaktəsi vasitəsilə neyrotensin səviyyəsi artırılan siçanlar da çəki itirib, daha aktiv və enerjili olublar.

Bu araşdırma, qidalanma vərdişlərinin və beynin biokimyəvi proseslərinin insan sağlamlığına necə təsir etdiyini daha yaxşı anlamağa kömək edir. (BAKU.WS)

Sıyıqlar, tərəvəzlər, meyvələr, qoz-fındıq, bitki yağları və yağlı balıqlar qanda xolesterinin səviyyəsini azaldır.

Bu barədə “Moskva 24” telekanalına müsahibəsində dietoloq və dietoloq İrina Pisareva məlumat verib.

Lif və pəhriz lifi ilə zəngin qidalar xolesterol səviyyəsini aşağı salmağa kömək edir:

“Siz həmçinin liflə zəngin olan müxtəlif dənli bitkiləri yeyə bilərsiniz: Yulaf əzməsi, qarabaşaq yarması, kəpək – yəni hər hansı bir tam taxıl”.

Onun sözlərinə görə, qanında bu maddənin miqdarı yüksək olan insanların qida rasionunda omeqa-3 kimi çoxlu doymamış yağ turşuları olmalıdır. Onlar bitki yağları, qoz-fındıq, avokado və yağlı balıqlardan (somon, skumbriya) əldə edilə bilər. Pisareva həftədə ən azı iki və ya üç dəfə balıq yeməyi məsləhət görüb.

Diyetoloq əlavə edib ki, xolesterolu azaltmaq üçün həkim tərkibində omeqa-3 olan qida əlavələri və ya dərmanlar da təyin edə bilər.

Cənubi Kaliforniya Universitetinin Kek Tibb Məktəbinin alimləri müəyyən ediblər ki, xolesterinin oksidləşməsi beyin hüceyrələrinin iltihabına və qocalmasına səbəb olur, həmçinin Alzheimer xəstəliyinin inkişafında əsas rol oynayır.

Çay uzun illərdir ki, insanlar tərəfindən sağlamlıq üçün faydalı içki kimi qəbul edilir. Lakin, son tədqiqatlar çayın dəmləndikdən sonra uzun müddət saxlanmasının sağlamlıq üçün zərərli ola biləcəyini göstərir. 

Median.Az xəbər verir ki, çinli tədqiqatçılar çayın dəmləndikdən yalnız 15 dəqiqə sonra tərkibində zərərli birləşmələrin meydana gəldiyini müəyyən ediblər. Bu, çayın tərkibindəki mikroorqanizmlərin və oksidləşmənin təsiri ilə baş verir və çayın üzərində parlaq bir qatın yaranmasına səbəb olur.

Bu qat patogen mikroorqanizmlərin sürətlə yayılmasına və oksidləşməsinə yol açır, hansı ki, bu da çayın sağlamlıq üçün zərərli hala gəlməsinə səbəb olur. Mütəxəssislər çayın ən yaxşı şəkildə təzə dəmlənmiş şəkildə istehlak edilməli olduğunu və uzun müddət saxlanmamalı olduğunu vurğulayırlar. Çünki bu, çayın faydalı xüsusiyyətlərini itirməsi və zərərli təsirə yol açması ilə nəticələnə bilər.

Bu səbəbdən çayı dəmlədikdən sonra mümkün qədər tez bir zamanda içmək tövsiyə olunur və çayın üzərində yaranan hər hansı bir parlaq qatın vaxtında tökülməsi lazımdır. 

Çay uzun illərdir ki, insanlar tərəfindən sağlamlıq üçün faydalı içki kimi qəbul edilir. Lakin, son tədqiqatlar çayın dəmləndikdən sonra uzun müddət saxlanmasının sağlamlıq üçün zərərli ola biləcəyini göstərir. 

Median.Az xəbər verir ki, çinli tədqiqatçılar çayın dəmləndikdən yalnız 15 dəqiqə sonra tərkibində zərərli birləşmələrin meydana gəldiyini müəyyən ediblər. Bu, çayın tərkibindəki mikroorqanizmlərin və oksidləşmənin təsiri ilə baş verir və çayın üzərində parlaq bir qatın yaranmasına səbəb olur.

Bu qat patogen mikroorqanizmlərin sürətlə yayılmasına və oksidləşməsinə yol açır, hansı ki, bu da çayın sağlamlıq üçün zərərli hala gəlməsinə səbəb olur. Mütəxəssislər çayın ən yaxşı şəkildə təzə dəmlənmiş şəkildə istehlak edilməli olduğunu və uzun müddət saxlanmamalı olduğunu vurğulayırlar. Çünki bu, çayın faydalı xüsusiyyətlərini itirməsi və zərərli təsirə yol açması ilə nəticələnə bilər.

Bu səbəbdən çayı dəmlədikdən sonra mümkün qədər tez bir zamanda içmək tövsiyə olunur və çayın üzərində yaranan hər hansı bir parlaq qatın vaxtında tökülməsi lazımdır. 

Qrip və ya soyuqdəymə zamanı burunun axması bədənin müdafiə mexanizmlərindən biridir və əsas səbəbi orqanizmin infeksiya ilə mübarizə aparmasıdır. Qrip virusu və ya digər respirator infeksiyalar burun boşluğunun selikli qişasını qıcıqlandıraraq iltihabi reaksiyaya səbəb olur. Nəticədə, bədən müdafiə məqsədilə daha çox selik ifraz etməyə başlayır ki, virusları, bakteriyaları və digər yad maddələri burun boşluğundan çıxarsın. Burundakı selik vəzilərinin fəaliyyəti artır, qan damarları genişlənir və nəticədə burun tıxanıqlığı və axıntısı yaranır. Bu proses orqanizmin özünü qoruma mexanizminin bir hissəsidir və infeksiyanın yayılmasının qarşısını almağa kömək edir.

Burun axmasının əsas səbəblərindən biri histamin və digər bioloji aktiv maddələrin ifraz olunmasıdır. Bu maddələr burundakı qan damarlarını genişləndirərək selikli qişada maye toplanmasına səbəb olur. Histamin allergik reaksiyalarda da mühüm rol oynayır, lakin qrip zamanı onun ifrazı daha çox burun yollarında viruslara qarşı müdafiə yaratmağa yönəlmiş olur. Burun axıntısı ilə birlikdə selikli qişanın şişməsi də müşahidə oluna bilər ki, bu da nəfəs almağı çətinləşdirir və insanı narahat edir. Bundan əlavə, soyuq hava və ya rütubətli mühit də burundakı selik ifrazını artıra bilər, çünki bədən burun yollarını qurumaqdan qorumağa çalışır.
Qrip və ya soyuqdəymə zamanı burun axıntısının xarakteri də dəyişə bilər. İlk günlərdə adətən şəffaf və maye halında olur, lakin zaman keçdikcə daha qatı və sarımtıl, bəzən isə yaşıl rəng alır. Bu dəyişiklik, immun sistemin infeksiya ilə fəal şəkildə mübarizə apardığını və burundakı ağ qan hüceyrələrinin (leykositlərin) mikrobları məhv etdiyini göstərir. Əgər burun axıntısı uzun müddət davam edirsə, rəngi tündləşirsə və müşayiət edən digər ağır simptomlar varsa, bu, bakterial infeksiyanın inkişaf etdiyini göstərə bilər və həkim müdaxiləsi tələb oluna bilər.

Burun axıntısı təkcə qrip və soyuqdəymə zamanı deyil, həm də allergiya, sinusit, hormonal dəyişikliklər və bəzi dərmanların təsiri nəticəsində də baş verə bilər. Ancaq qrip zamanı burunun axması virusların burun yollarına yerləşərək çoxalması ilə əlaqədardır. Orqanizm buna cavab olaraq daha çox selik ifraz edərək virusları bədəndən xaric etməyə çalışır. Qrip zamanı burun axıntısını azaltmaq və rahat nəfəs almaq üçün isti içkilər içmək, nəmli mühitdə qalmaq, burunu duzlu məhlullarla yaxalamaq və lazım gəldikdə burun spreylərindən istifadə etmək tövsiyə olunur.

Qrip və ya soyuqdəymə zamanı burunun axması bədənin müdafiə mexanizmlərindən biridir və əsas səbəbi orqanizmin infeksiya ilə mübarizə aparmasıdır. Qrip virusu və ya digər respirator infeksiyalar burun boşluğunun selikli qişasını qıcıqlandıraraq iltihabi reaksiyaya səbəb olur. Nəticədə, bədən müdafiə məqsədilə daha çox selik ifraz etməyə başlayır ki, virusları, bakteriyaları və digər yad maddələri burun boşluğundan çıxarsın. Burundakı selik vəzilərinin fəaliyyəti artır, qan damarları genişlənir və nəticədə burun tıxanıqlığı və axıntısı yaranır. Bu proses orqanizmin özünü qoruma mexanizminin bir hissəsidir və infeksiyanın yayılmasının qarşısını almağa kömək edir.

Burun axmasının əsas səbəblərindən biri histamin və digər bioloji aktiv maddələrin ifraz olunmasıdır. Bu maddələr burundakı qan damarlarını genişləndirərək selikli qişada maye toplanmasına səbəb olur. Histamin allergik reaksiyalarda da mühüm rol oynayır, lakin qrip zamanı onun ifrazı daha çox burun yollarında viruslara qarşı müdafiə yaratmağa yönəlmiş olur. Burun axıntısı ilə birlikdə selikli qişanın şişməsi də müşahidə oluna bilər ki, bu da nəfəs almağı çətinləşdirir və insanı narahat edir. Bundan əlavə, soyuq hava və ya rütubətli mühit də burundakı selik ifrazını artıra bilər, çünki bədən burun yollarını qurumaqdan qorumağa çalışır.
Qrip və ya soyuqdəymə zamanı burun axıntısının xarakteri də dəyişə bilər. İlk günlərdə adətən şəffaf və maye halında olur, lakin zaman keçdikcə daha qatı və sarımtıl, bəzən isə yaşıl rəng alır. Bu dəyişiklik, immun sistemin infeksiya ilə fəal şəkildə mübarizə apardığını və burundakı ağ qan hüceyrələrinin (leykositlərin) mikrobları məhv etdiyini göstərir. Əgər burun axıntısı uzun müddət davam edirsə, rəngi tündləşirsə və müşayiət edən digər ağır simptomlar varsa, bu, bakterial infeksiyanın inkişaf etdiyini göstərə bilər və həkim müdaxiləsi tələb oluna bilər.

Burun axıntısı təkcə qrip və soyuqdəymə zamanı deyil, həm də allergiya, sinusit, hormonal dəyişikliklər və bəzi dərmanların təsiri nəticəsində də baş verə bilər. Ancaq qrip zamanı burunun axması virusların burun yollarına yerləşərək çoxalması ilə əlaqədardır. Orqanizm buna cavab olaraq daha çox selik ifraz edərək virusları bədəndən xaric etməyə çalışır. Qrip zamanı burun axıntısını azaltmaq və rahat nəfəs almaq üçün isti içkilər içmək, nəmli mühitdə qalmaq, burunu duzlu məhlullarla yaxalamaq və lazım gəldikdə burun spreylərindən istifadə etmək tövsiyə olunur.

Qidalanma mütəxəssisi Соfi Trotman C vitamini çatışmazlığının nəticələrindən danışıb.

C vitamininin çatışmazlığı yorğunluq, əsəbilik, əzələ və oynaq ağrıları, quru dəri, tez-tez göyərmələrin meydana çıxması və yaraların yavaş sağalması kimi bir sıra xoşagəlməz simptomlara səbəb ola bilər.

Mütəxəssis vurğulayıb ki, müasir pəhriz, çox vaxt emal edilmiş məhsullarla zəngin olmasına baxmayaraq, kifayət qədər C vitamini təmin etmir və bu vəziyyəti daha da ağırlaşdırır. Bu qida maddəsinin çatışmazlığı, anemiyaya, zəifləmiş immunitetə və diş ətlərinin ağır zədələnməsinə səbəb ola bilər.

C vitamininin ehtiyatlarını doldurmaq üçün Соfi Trotman pəhrizə sitrus meyvələri, bolqar bibəri, çiyələk və yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər kimi bu vitaminlə zəngin olan qidaları daxil etməyi tövsiyə edir. Tərəvəzlərin düzgün istilik emalı, məsələn, buxarda bişirilməsi də qiymətli qida maddələrini qoruyur.

Azərbaycanda bir neçə dərman istehsalı müəssisəsi quraşdırılır.

Bunu səhiyyə naziri Teymur Musayev jurnalistlərə açıqlamasında deyib.

Nazir bildirib ki, layihəyə görə həmin müəssisənin birində dərman vasitələrinin hazırlanması nəzərdə tutulur:

“Təbii ki, burada tibb elminin son nailiyyətlərinə əsaslanan istehsal olacaq”.

Yuxusuzluq çəki artımının incə, lakin əhəmiyyətli səbəblərindən biri ola bilər.

Qaynarinfo xəbər verir ki, “New Atlas” jurnalında dərc olunan araşdırmaya görə, xroniki yuxu çatışmazlığı maddələr mübadiləsinə, hormon səviyyələrinə və immunitet sisteminə təsir göstərir.

Həkim Vladimir Samoylov gazeta.ru-ya müsahibəsində yuxusuzluğun orqanizmə tam olaraq necə təsir etdiyini izah edib:

“İnsan gündə altı saatdan az yatanda iştaha cavabdeh olan hormonların balansı pozulur. Toxluq siqnalı olan leptin azalır, aclığı stimullaşdıran qrelin isə artır. Bu, qidaya, xüsusən də yüksək kalorili qidalara olan həvəsin artmasına səbəb olur”.

Nəticədə insanlar tez toxluq və qısa müddətli enerji partlaması təmin etdikləri üçün şəkər və yağda yüksək olan qidaları seçməyə meyllidirlər. Zamanla bu vərdiş davamlı olur və qida asılılığının inkişafına səbəb ola bilər.

Yuxunun olmaması, xüsusilə qarın bölgəsində yağ yığılmasını təşviq edən bir stress hormonu olan kortizol səviyyəsini artırır. O, həmçinin qan şəkərinin səviyyəsini artırır ki, bu da mədəaltı vəzi üzərində stress yaradır və zamanla prediabetə səbəb ola bilər. Bundan əlavə, xroniki yuxu çatışmazlığı enerji səviyyəsini və fiziki fəaliyyət üçün motivasiyanı azaldır, koordinasiya və dözümlülüyü pozur və zədə riskini artırır. Nəticədə, bir insan daha az hərəkət edir, kalori xərcləri azalır, bu da uzun müddətdə kilo almağa kömək edir.

Həkim yuxusuzluğun maddələr mübadiləsinə də təsir etdiyini bildirib. Bədən piylərin parçalanması prosesini yavaşlatmağa başlayır ki, bu da uzun müddət ərzində piylənmə kimi ciddi xəstəliyin riskini artırır. Bu, təkcə artıq çəki ilə deyil, həm də hipertoniya, ürək-damar xəstəlikləri və 2-ci tip diabetə səbəb ola biləcək metabolik pozğunluqlarla müşayiət olunur.

Piylənmə endokrinoloqlar, dietoloqlar və psixoterapevtlər də daxil olmaqla multidissiplinar mütəxəssislər qrupu tərəfindən müalicə tələb edir. Bəzi hallarda xəstələrə bariatrik cərrahiyyə tövsiyə oluna bilər.

Artıq çəki ilə əlaqəli riskləri qiymətləndirmək üçün Samoylov artıq çəki və ya piylənmə dərəcəsini təyin etməyə kömək edən bədən kütləsi indeksinizi (BMI) izləməyi tövsiyə edir. Əgər 25-dən yuxarı və 30-dan aşağıdırsa, bu, artıq çəkidən xəbər verir. Bu mərhələdə mənfi nəticələrdən qaçmaq üçün pəhriz və idmana diqqət yetirmək vacibdir:

“BMI 30-dan yuxarıdırsa, həkimə müraciət etməlisiniz. Hazırda ən təsirli müalicə üsulu 1-1,5 il ərzində artıq çəkidən 60%-dən çox azalmağa imkan verən bariatrik cərrahiyyədir”.

Pəhriz və müntəzəm fiziki fəaliyyətə riayət etməklə yanaşı, kifayət qədər yuxu piylənmənin qarşısını almaqda mühüm rol oynayır. İştahı tənzimləyən və maddələr mübadiləsini normallaşdıran hormonların optimal səviyyəsini saxlamaq üçün gündə 7-9 saat yatmağı hədəfləmək tövsiyə olunur. Yuxu üçün rahat şərait yaratmaq vacibdir: yatmazdan əvvəl gadget’lardan istifadə etməkdən çəkinin, otaqdakı temperaturu izləyin və gecə ağır yeməklərdən qaçın. Yuxunuzun keyfiyyətini və bədəninizin bioritmlərini yaxşılaşdırmaq üçün yatmağa getmək və oyanmaq üçün ardıcıl vaxt təyin etmək də faydalıdır.

Median.Az “CNN Türk”ə istinadən xəbər verir ki, o, astma xəstəliyi olmayan insanlarda belə bu cür maddələrin oxşar simptomlara yol aça biləcəyini qeyd edib.

Süni qoxular və sağlamlıq riski

Gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilən sintetik qoxuların sağlamlığa təsiri ilə bağlı müzakirələr davam edir. Laboratoriya şəraitində istehsal edilən bu ətirlər kosmetika və təmizlik məhsullarında geniş yayılıb. Lakin bu süni komponentlər uzun müddət məruz qalındıqda müxtəlif sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər.
Bu ətirlərin tərkibindəki uçucu üzvi birləşmələr, sintetik qoxu vericilər və stabilizatorlar tənəffüs yollarına daxil olaraq qıcıqlanma, iltihab və allergik reaksiyalar yarada bilər. Mövzu ilə bağlı açıqlama verən Dr. Büşra Yayla Yerlikaya deyib: 
“Ətir və ya oxşar məhsullar istifadə edildikdən sonra nəfəs darlığı və öskürək kimi simptomlar yaranarsa, dərhal istifadəyə son verib həkimə müraciət etməyinizi tövsiyə edirik”.

“Kimyəvi qarışıqlar endokrin sistemi pozur”

Dr. Yerlikaya bu kimyəvi maddələrin endokrin pozucu təsirə malik olduğunu və reproduktiv sağlamlığa da mənfi təsir göstərə biləcəyini bildirib: 
“Dünya miqyasında böyük sürətlə böyüyən sintetik ətir sənayesi, əsasən, laboratoriya mühitində kimyəvi proseslər vasitəsilə hazırlanır. Bu maddələr çiçəklərin, meyvələrin və ya bitkilərin qoxusunu təqlid edərək kosmetik məhsullardan təmizlik vasitələrinə qədər bir çox yerdə qarşımıza çıxır. Lakin onların sağlamlığa təsiri getdikcə daha çox müzakirə mövzusuna çevrilir”.
Sintetik ətirlər uçucu üzvi birləşmələr, spirt və müxtəlif kimyəvi stabilizatorlar ehtiva edir. Bu maddələr havaya qarışaraq tənəffüs yollarına daxil ola bilir və xüsusilə həssas insanlarda qıcıqlanma, iltihab və allergik reaksiyalara səbəb ola bilər.

“Yeni məhsulların təsirini əvvəlcədən yoxlayın”

Dr. Yerlikaya yeni bir məhsul istifadə etməzdən əvvəl dəriyə kiçik miqdarda tətbiq edərək allergik reaksiyanın qarşısını almağın mümkün olduğunu bildirib:
“Astma və xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi (KOAH) kimi tənəffüs xəstəlikləri olan insanlarda bu kimyəvi maddələr simptomları ağırlaşdıra və tutmaların tezliyini artıra bilər. Uzunmüddətli və intensiv məruz qalma yalnız tənəffüs yollarında qıcıqlanma yaratmır, həm də bədəndə xroniki iltihaba, hormonal pozğunluqlara və immun sistemində problemlərə səbəb ola bilər”.
Bu kimyəvi maddələrin baş ağrısı və miqren tutmalarını sürətlədirəcəyini vurğulayan mütəxəssis məhsul etiketlərini diqqətlə oxumağın vacib olduğunu bildirib:
“Əgər dəri və ya tənəffüs sisteminiz həssasdırsa, hipoallergen, təbii tərkibli və ya qoxusuz məhsullara üstünlük verməyiniz məsləhətdir. Bundan əlavə, sertifikatlı və etibarlı markaların məhsullarını seçmək saxta və keyfiyyətə nəzarət olunmamış məhsulların riskini azaldır. Əgər parfüm və ya bənzər məhsul istifadəsindən sonra nəfəs darlığı, öskürək və ya başqa bir narahatlıq hiss edirsinizsə, dərhal istifadəyə son verib həkimə müraciət etməlisiniz”.

“Təbii məhsullara üstünlük verin”

Yerlikaya sintetik ətirlərin astma və KOAH kimi xəstəliklərə birbaşa səbəb olub-olmadığını dəqiq deməyin çətin olduğunu, lakin bu xəstəliklərdə genetik və ekoloji faktorların da rol oynadığını bildirib:
“Gündəlik istifadə etdiyiniz kosmetik və qoxu verici məhsulların tərkibinə diqqət yetirin. Təkcə xoş qoxuya aldanmayın; sağlamlığınızı və ətrafınızı qorumaq üçün daha təbii və hipoallergen məhsullara üstünlük verin”.
O, xüsusilə ev şəraitində bəzi kimyəvi maddələrin qarışdırılmasının daha şiddətli qıcıqlanmaya və iltihaba səbəb olduğunu bildirib:
“Hətta astma xəstəliyi olmayan insanlarda belə astma simptomlarına bənzər əlamətlər yarana bilər. Bu reaksiyalar sürətlə inkişaf edərək insanları təcili yardıma müraciət etməyə məcbur edə bilər”.