Kolumbiyanın Putumayo əyalətində göyərtəsində 100-dən çox hərbçinin olduğu “Hercules C-130” tipli hərbi təyyarə qəzaya uğrayıb.
Median.Az “Caracol” radiosuna istinadən verdiyi məlumata görə, hadisə təyyarə Puerto-Legisamo bələdiyyəsindəki bazadan havaya qalxarkən baş verib.
Kolumbiyanın müdafiə naziri Pedro Sançes qeyd edib ki, hazırda hadisə yerində hərbi xilasetmə qrupları və ekspertlər işləyirlər:
“Hələlik ölənlərin dəqiq sayı və qəzanın səbəbləri barədə rəsmi məlumat vermək mümkün deyil”.
İran qarşıdakı günlərdə ABŞ və İsrailə qarşı apardığı müharibə ilə bağlı yeni “sürprizlər” planlaşdırıb.
APA xəbər verir ki, bu barədə hərbi mənbə “Tasnim” agentliyinə bildirib.
Qeyd edilib ki, bu “sürpriz”lərin həyata keçirilməsi çox böyük nəticələr verə bilər.
Əlavə edilib ki, ABŞ Prezidenti Donald Tramp müharibədə bütün hərbi variantlarının uğursuzluğunu görür və indi çıxış yolu axtarmağa çalışır, çünki Hörmüz boğazının hərbi yolla açılmasına ümidi yoxdur.
Qeyd edilib ki, Tramp bir müddət telefon və sosial şəbəkələrdən uzaqlaşmalı və bundan sonra diqqətini yalnız səmaya, fond bazarına və neft qiymətlərinə yönəltməlidir.
Alimlər Yunanıstanın Santorini adasının altında nəhəng bir maqma kamerası kəşf ediblər.
Qaynarinfo “TwojaPogoda” nəşrinə istinadən xəbər verir ki, süni intellekt alqoritmlərindən istifadə edərək, onlar 300 milyon kubmetr ərimiş süxur aşkar ediblər. Seysmik məlumatların təhlilinə əsaslanan bu cəsur kəşf məşhur arxipelaqın gələcəyi ilə bağlı ciddi narahatlıqlar doğurur.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, maqma istənilən an yuxarı hərəkətə başlaya bilər. Proses 2024-cü ilin yayında başlayıb. Həmin dövrdə adada 28 mindən çox zəlzələ qeydə alınıb, onların bəzilərinin gücü 5 baldan çox olub. Hakimiyyət fövqəladə vəziyyət elan edib, məktəbləri bağlayıb və minlərlə turisti təxliyə edib.
Böhran 2025-ci ilin fevralına qədər davam edərək Egey dənizi regionunda geniş təşvişə səbəb olub.
Maqmanın hərəkəti izlənir
Müasir texnologiyalar sayəsində alimlər maqmanın hərəkətini demək olar ki, real vaxt rejimində izləyə biliblər. Ərimiş süxur yer qabığının dərin qatlarından qalxaraq dəniz dibindən təxminən 4 kilometr aşağıda dayanıb.
Maqma Santorini ilə sualtı Kolumbo vulkanı arasında yerləşir və ətraf süxurlara güclü təzyiq göstərir. Hələlik səthə çıxmasa da, püskürmə riski real olaraq qalır.
Ehtimal edilir ki, Kolumbo vulkanının sualtı partlayışı 20 metr hündürlüyə çatan sunami yarada bilər. Belə dalğalar 30–60 dəqiqə ərzində Yunanıstan, Türkiyə və Krit sahillərinə çata və limanlar ilə infrastrukturu məhv edə bilər.
Sunami təhlükəsi və tarixi nümunələr
Mütəxəssislər hesab edir ki, sunami hətta vulkandan 100 kilometr uzaqda yerləşən adalara da təsir göstərə bilər. Dağıntıların Aralıq dənizinin şərq hissəsinin böyük bir ərazisini əhatə edəcəyi ehtimal olunur.
Tarix də bu təhlükəni təsdiqləyir. Təxminən 3600 il əvvəl Santorinidə baş verən güclü püskürmə minoy sivilizasiyasının məhvinə səbəb olub. 1650-ci ildə isə Kolumbo vulkanının fəaliyyəti yüzlərlə insanın həyatına son qoyan sunami ilə nəticələnib.
Nəzarət və hazırlıq tədbirləri
Hazırda Yunanıstan bölgədə monitorinqi gücləndirib. Adada 50-dən çox seysmograf, xüsusi şamandıralar və peyklər vasitəsilə hərəkətlər izlənir.
Alimlər bildirirlər ki, mümkün təhlükə zamanı əhalinin təxliyəsi üçün təxminən 48 saat vaxt olacaq. Lakin pik mövsümdə bölgədə 50 minə qədər turistin olması bu prosesi çətinləşdirir. Təxliyyənin əsasən bərələr vasitəsilə həyata keçirilməsi planlaşdırılır, çünki kül buludları hava nəqliyyatını iflic edə bilər.
Hazırda Santorinidə vəziyyət sabitdir, lakin mütəxəssislər diqqətli olmağa çağırırlar. Süni intellekt daha dəqiq proqnozlar verməyə kömək etsə də, alimlər vulkanın vəziyyətini “qapaqlı qaynar qazan”a bənzədirlər — təzyiq artır, lakin bu hər zaman görünmür.
“Vaşinqton mənim ən hörmətli saydığım və lider hesab etdiyim şəxslə təmas saxlayır”.
Median.Az “Clash Report”a istinadən xəbər verir ki, bu sözləri ABŞ Prezidenti Donald Tramp bəyan edib.
“Bu, Ali lider Müctəba Xamenei deyil, onun haqqında heç kim heç nə eşitməyib və biz onun sağ olub-olmadığını bilmirik. O, əlçatmazdır, onunla nə baş verdiyini heç kim bilmir. Mən onu lider hesab etmirəm. Mən İran liderinin öldürülməsini istəmirəm, hazırda heç kim bu vəzifəni tutmaq istəmir”, – deyə Tramp qeyd edib.
Türkiyəli prodüser Erol Köse 61 yaşında dünyasını dəyişib.
BAKU.WS xəbər verir ki, o, binanın 16-cı mərtəbəsində yerləşən mənzilindən yıxılaraq ölüb.
Bu barədə jurnalist Emrullah Erdinç “X” hesabında paylaşım edib.
Xatırladaq ki, Köse Türkiyədə “Comedy Dance Trio” qrupu ilə məşhurlaşıb.
İranda 550 saatdan çoxdur internet tam kəsilib.
Bu barədə beynəlxalq internet monitorinq xidməti “NetBlocks” sosial şəbəkə hesabında bildirib.
“Bu gün İranda internetin kəsilməsinin 24-cü günü başlayır, məhdudiyyətlərin müddəti 552 saatı keçib. Bu da dünyada indiyədək qeydə alınmış ən genişmiqyaslı şəbəkə kəsilmələrindən biridir”, – deyə qeyd edilib.
Xatırladaq ki, fevralın 28-də ABŞ və İsrail İrana qarşı hərbi əməliyyata başlayıb və nəticədə Tehran da daxil olmaqla bir neçə şəhərə zərbələr endirilib.
Cavab olaraq, İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) İsrailə qarşı genişmiqyaslı əməliyyat elan edib. Bəhreyn, İordaniya, Qətər, Küveyt, BƏƏ və Səudiyyə Ərəbistanı da daxil olmaqla, ABŞ-nin regiondakı bir neçə ölkəsindəki obyektlərinə zərbələr endirilib.
İndi İranla təxminən 15 bənd üzrə çoxsaylı razılaşmalar əldə edilib.
Bunu ABŞ prezidenti Donald Tramp deyib.
“Birincisi, onların nüvə silahı olmayacaq. İkincisi və üçüncüsü, heç vaxt nüvə silahı olmayacaq. Onlar buna razılaşdılar”, – deyə o qeyd edib.
O, İsrailin “sahib olduğumuz hər şeydən” çox məmnun qalacağını bildirib.
“Düşünürəm ki, onlar çox məmnun olacaqlar”, – deyə o təkrarlayıb.
İran İsrail Hərbi Hava Qüvvələrinin “Təl-Nof” aviabazasına hücum edib, həmçinin ABŞ-nin İordaniya ərazisindəki “Əl-Əzraq” bazasında yerləşən “F-35” və “F-15” qırıcılarına zərbələr endirib.
Median.Az report-a istinadən xəbər verir ki, bu barədə İran ordusunun mətbuat xidməti məlumat yayıb.
Məlumata görə, zərbələr zamanı dronlardan istifadə olunub.
“İran İslam Respublikasının Silahlı Qüvvələri bu gün sübhdən etibarən İsrail Hərbi Hava Qüvvələrinin “Təl-Nof” aviabazasına, eləcə də “Əl-Əzraq” aviabazasında ABŞ-nin “F-35” və “F-15″ qırıcılarının yerləşdiyi məkanlara zərbələr endirmək üçün ölkənin müxtəlif rayonlarından pilotsuz uçuş aparatlarını cəlb edib”, – məlumatda bildirilib.
Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Mariya Zaxarova Ukraynadakı münaqişənin Kiyev tərəfinin təslim olması ilə bağlı razılaşmalar əsasında başa çata biləcəyini bildirib.
Median.Az TASS-a istinadən xəbər verir ki, o, bu barədə Rusiya hərbçiləri ilə görüşü zamanı deyib.
Diplomat münaqişənin sona çatma perspektivlərindən danışarkən bildirib ki, “İstənilən münaqişə razılaşma ilə başa çatır. Əgər beynəlxalq münaqişədən danışırıqsa, beynəlxalq səviyyədə rəsmiləşdirilmiş bir münaqişənin başa çatması üçün Kiyevin təslim olmalıdır”.
Fosil yanacaqların davamlı yandırılması istiliyi Yer atmosferində, okeanlarda və quru səthdə saxlayır – onun yenidən kosmosa əks olunması əvəzinə. Bu isə planetdə sabit iqlimi qoruyan tarazlığın pozulmasına gətirib çıxarıb. Bu qənaətə yeni hesabatın müəllifləri gəlib.
Qaynarinfo xəbər verir ki, “The New York Times” bu barədə yazır.
“Yer tarazlığını itirib” – BMT-nin hesabatının əsas mesajı məhz budur. Hesabatda Günəş enerjisinin hansı hissəsinin planet tərəfindən udulduğu və hansı hissəsinin kosmosa geri əks olunduğu təhlil edilir.
Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, udulan və əks olunan enerji arasındakı fərq 1960-cı ildən bəri aparılan ölçmələr tarixində ən yüksək səviyyəyə çatıb. Bu isə Günəşdən gələn istiliyin getdikcə daha çox hissəsinin Yer üzündə qalması deməkdir. Dünya Meteorologiya Təşkilatının “Qlobal iqlimin vəziyyəti” hesabatına görə, bu disbalans okeanların, atmosferin və planetin buzlu regionlarının isinməsinə səbəb olur.
Böyük Britaniyanın Milli Atmosfer Tədqiqatları Mərkəzinin alimi Aşkay Deoras vəziyyəti qapalı otağın isinməsi ilə müqayisə edib.
“Əgər pəncərəni açsaq, isti hava təbii olaraq çölə çıxır. Amma indi istixana qazları səbəbindən istilik sadəcə toplanır. Planetin soyumaq imkanı yoxdur”, deyə o izah edib.
BMT-nin əvvəlki hesabatlarında ayrı-ayrı göstəricilər – səth temperaturu, okeanların istiləşməsi, buzlaqların əriməsi və dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi qeydə alınırdı. Bu il isə müəlliflər dəyişikliklərin qlobal miqyasına fokuslanıblar.
“Enerji disbalansı tam mənzərəni göstərir”, deyə hesabatın müəlliflərindən biri Karina fon Şukman (Mercator Ocean International) bildirib.
Sabit iqlim şəraitində Günəşdən gələn enerji ilə kosmosa əks olunan enerji təxminən bərabər olur. Lakin hazırda karbon qazı, metan və azot oksidi kimi istixana qazlarının emissiyaları ən azı son 800 min ildə ən yüksək səviyyəyə çatıb və bu tarazlığı pozub.
Son 11 il müşahidə tarixində ən isti illər olub. Ötən il qlobal orta temperatur sənayedən əvvəlki dövrə nisbətən 1,43°C artıb, 2024-cü il isə 1,55°C göstərici ilə ən isti il olub. Dünya okeanı atmosferdən karbon qazını udaraq isinməyə davam edir. Arktikada dəniz buzunun sahəsi rekord aşağı səviyyədə qalır, Antarktidada isə müşahidə tarixində üçüncü ən aşağı göstərici qeydə alınıb.
Yer tərəfindən saxlanılan enerji artıqlığı okeanlar, atmosfer və quru arasında paylanır. Alimlərin sözlərinə görə, bu, güclü fırtınalar, istilik dalğaları, quraqlıqlar və intensiv yağıntılar kimi ekstremal hava hadisələrinin tezliyini və gücünü artırır.
“Artıq istiliyin təxminən 91%-i okeanlarda toplanır, 5%-i quruda, 3%-i buzlaqlarda və cəmi 1%-i isə Yer səthinə yaxın atmosferdə qalır, bu isə insanların birbaşa hiss etdiyi temperaturu müəyyən edir”, deyə hesabatda qeyd olunur.
2025-ci ildə okeanlarda istilik səviyyəsi rekord həddə çatıb. Onların isinmə sürəti 1960–2005-ci illərlə müqayisədə iki dəfədən çox artıb. Tədqiqatçıları xüsusilə narahat edən məqam odur ki, istilik təkcə səthdə deyil, 2000 metrdən dərin qatlarda da toplanır və orada daha uzun müddət qalır.
“İstilik nə qədər çox atmosferdən təcrid olunursa, biz bir o qədər 400–1000 illik dönməz iqlim dəyişiklikləri mərhələsinə yaxınlaşırıq”, deyə Karina fon Şukman vurğulayıb.