Category: Maraqlı

2025/2026-cı tədris ilindən etibarən Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetində (ADPU) bakalavriat və magistratura səviyyələrində illik təhsil haqqı artırılıb. Magistratura səviyyəsində MBA proqramının ixtisaslaşmaları üzrə təhsil haqqı 2500 AZN-dən 2700 AZN-ə, bakalavriat və magistratura səviyyələrində təhsil haqqı məbləği 2300 AZN-dən 2400 AZN-ə qaldırılıb. Artım yeni tədris ilində ADPU-ya qəbul olan tələbələrə şamil olunacaq.

Ali təhsil müəssisələri təhsil haqqının artırılmasını dəyişən sosial-iqtisadi tələblər, təhsil xidmətlərinin maya dəyərinin artması ilə izah edirlər. Valideyn və tələbələr isə artımdan narahatdırlar.

Biz də bəzi dövlət və özəl ali məktəblər arasında sorğu keçirərək 2025/2026-cı tədris ilində təhsil haqlarının artıb-artmayacağı və hazırkı təhsil haqları ilə maraqlandıq.

Bakı Dövlət Universitetinin (BDU) mətbuat katibi Kəmalə Namazova sorğumuza cavab olaraq bildirdi ki, 2025/2026-cı tədris ili üzrə BDU-da təhsil haqları ilə bağlı hər hansı əhəmiyyətli dəyişiklik nəzərdə tutulmayıb: “Bu qərar ali təhsilin maliyyə baxımından əlçatanlığının təmin edilməsi, eləcə də tələbələrin və onların ailələrinin sosial-iqtisadi vəziyyətinin nəzərə alınması məqsədi ilə qəbul edilib. Eyni zamanda, qeyd edirik ki, hazırda Bakı Dövlət Universitetinə qəbul olunan tələbələrin orta hesabla 70 faizi dövlət sifarişi əsasında təhsil alır”.

ADA Universitetinin mətbuat xidmətindən bildirildi ki, universitetdə təhsil haqqında artım gözlənilmir: “ADA-da ən aşağı ödənişli ixtisas Qazaxda tədris olunan Təlim və tədrisin metodikası üzrə magistr proqramıdır ki, təhsil haqqı 2500 AZN təşkil edir. Ən yüksək ödənişli ixtisas isə Biznesin idarəedilməsi üzrə magistr proqramıdır – 8.500 AZN”.

Qeyd edək ki, ADA Universiteti bu ildən I və II qrupun bəzi ixtisasları üzrə dövlət sifarişi əsasında tələbə qəbulu aparacaq. Bu qruplar üzrə ümumilikdə 180 yer ayrılıb.

Azərbaycan Tibb Universitetinin (ATU) mətbuat xidmətindən verilən məlumata görə, ödənişli təhsildə ixtisaslar üzrə təhsil haqqı aşağıdakı kimi müəyyənləşdirilib: “Tibb ixtisası üçün 6500 AZN, stomatologiya ixtisası üçün 6000 AZN, əczaçılıq, fizioterapiya, ictimai səhiyyə və tibb bacısı ixtisasları üçün isə 5000 AZN olaraq dəyişdirilib”.

Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin (ADNSU) mətbuat xidmətindən sorğumuza “təhsil haqlarının ilə bağlı məlumatı tədris ili başlayandan sonra biləcəyik. Hazırda konkret söz deyə bilmərik”, – deyə cavab verildi. Təhsil haqları isə bakalavr səviyyəsi üçün 2000-2500, magistratura səviyyəsi üçün 2500-3000 AZN arasında dəyişir.

Azərbaycan Texniki Universitetinin mətbuat xidmətinin rəhbəri Sevinc İsgəndərova bildirdi ki, onlarda təhsil haqqı ötən il olduğu kimi qalır. AzTU-da ixtisaslar üzrə ən aşağı təhsil haqqı 1900 AZN, ən yüksək təhsil haqqı isə 2200 AZN-dir.

Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində də (ADMİU) yeni tədris ili üçün heç bir ixtisas üzrə təhsil haqqı artımı nəzərdə tutulmayıb. Universitetin mətbuat katibi Şəhanə Müşfiqin sözlərinə görə, bütün ixtisaslar üzrə təhsil haqları sabit qalıb: “Universitetdə “ən aşağı” və “ən yuxarı” ayırımı yoxdur. Bütün ixtisaslar üzrə ödəniş eynidir”.

Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin (UNEC) ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri Elnarə Məmmədova onlarda da təhsil haqlarının artırılmadığını bildirdi: “Ən yüksək ödənişlər UNEC Biznes məktəbinin bəzi ixtisaslarındadır, ən az ödəniş isə qiyabi təhsil üzrədir”.

Qeyd edək ki, UNEC-də bakalavriat səviyyəsi üzrə təhsil haqları 1700-2100 AZN arası dəyişir. Magistratura pilləsi üzrə ödənişli əsaslarla təhsil alanların illik təhsil haqqı məbləği Azərbaycan və rus bölmələri üzrə 2200-5000 AZN, ingilis və türk bölmələri üzrə 2300-5000 AZN-dir.

Azərbaycan Dillər Universitetinin (ADU) ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri Cavid Zeynallı da təhsil haqları ilə bağlı hər hansı yenilik olmadığını bildirdi.

Xəzər Universitetinin ictimai əlaqələr və media üzrə direktoru Əlövsət Əmirbəylinin sözlərinə görə, təhsil ocağında 2025/26-cı tədris ili üzrə qəbulda heç bir səviyyə üzrə artım nəzərdə tutulmayıb. İxtisaslar üzrə təhsil haqları isə 4000-5000 AZN-dir.
Azərbaycan-Fransız Universitetinin (UFAZ) ictimaiyyətlə əlaqələr üzrə meneceri Xülya Cəfərova bildirdi ki, UFAZ-da II ixtisas qrupu üzrə ixtisaslarda təhsil haqqı 2500, I ixtisas qrupu üzrə isə 2200 AZN-dir. Keçən tədris ilində də ən yüksək məbləğ 2500 AZN olub. Magistratura pilləsində də təhsil haqqı keçən il olduğu kimidir – 2500-3000 AZN.

Bakı Musiqi Akademiyasının mətbuat katibi Ofeliya İsgəndərova hələlik təhsil haqlarında dəyişiklik barədə heç bir məlumat verilmədiyini bildirdi.

Lənkəran Dövlət Universitetinin (LDU) ictimaiyyətlə əlaqələr və mətbuat xidmətinin rəhbəri Esmira İsmayılovanın verdiyi məlumata görə, LDU-da 2025/2026-cı tədris ili üzrə həm bakalavriat, həm də magistratura səviyyəsinin bəzi ixtisasları üzrə təhsil haqlarında artım var. Bakalavr səviyyəsinin ixtisasları üzrə ən aşağı təhsil haqqı məbləği 1450 AZN (keçən il 1300 AZN), ən yüksək təhsil haqqı 2000 AZN (keçən il 1800 AZN) təşkil edir.

Magistratura səviyyəsinin ixtisasları üzrə ən aşağı təhsil haqqı məbləği 1800 AZN (keçən il 1700 AZN), ən yüksək təhsil haqqı 2000 AZN (keçən il 2000 AZN) təşkil edir.

Naxçıvan Dövlət Universitetinin (NDU) Media və ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri Kifayət Mahmudova NDU-da 2025/2026-cı tədris ili üçün təhsil haqqı artımı olduğunu bildirdi: “Bizdə ən aşağı təhsil haqqı 1000 manat təşkil edir ki, bu da xarici dil müəllimliyi (fransız, alman, rus dili) ixtisaslarındadır. Tibb ixtisası (2700 AZN) universitetdə ən yüksək təhsil haqqı olan ixtisasdır”.

Mingəçevir Dövlət Universitetinin (MDU) ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin mütəxəssisi Qurban Qurbanzadənin sözlərinə görə, universitetdə istər 2024/2025-ci tədris ili, istərsə də cari tədris ilində təhsil haqqında artım olmayıb: “Universitetdə təhsil haqları fakültə və ya ixtisas fərqi olmadan standartdır. Bakalavriat səviyyəsi üzrə əyanidə 1600, qiyabidə 1400, magistratura səviyyəsində 1700 və MBA təhsilində isə 2000 AZN”.

Mənbə: “Kaspi” qəzeti

Avqust ayı güclü enerji axınları, mühüm qərarlar və yeni başlanğıclar üçün ideal imkanlarla doludur. Bu ayın müəyyən günləri isə bəzi bürclər üçün xüsusi olaraq **şanslı**, **uğurlu** və **dönüm nöqtəsi** ola bilər.

Median.Az xəbər verir ki, aşağıda hər bürc üçün Avqust ayında ən şanslı günlər qeyd olunub:
Qoç (21 Mart – 20 Aprel)
Şanslı günlər: 4, 12, 22 Avqust
Bu tarixlərdə iş və şəxsi münasibətlərdə sürətli irəliləyiş mümkündür. Yeni layihələrə başlamaq üçün əla zamandır.

Buğa (21 Aprel – 21 May)
Şanslı günlər: 6, 14, 27 Avqust
Maliyyə sahəsində xoş xəbərlər və sürpriz gəlirlər ola bilər. Sevgidə gözlənilməz pozitivlik gözlənilir.

Əkizlər (22 May – 21 İyun)
Şanslı günlər: 5, 13, 25 Avqust
Ünsiyyət və səyahətlərlə bağlı işlərdə uğur sizdən yanadır. Yeni tanışlıqlar önəmli rol oynaya bilər.

Xərçəng (22 İyun – 22 İyul)
Şanslı günlər: 3, 10, 21 Avqust
Emosional tarazlıq və ailə ilə bağlı məsələlərdə rahatlıq tapacaqsınız. Daxili gücünüz artacaq.

Şir (23 İyul – 23 Avqust)
Şanslı günlər: 8, 16, 28 Avqust
İradəniz və cazibəniz zirvədədir. Karyera və şəxsi həyatınızda diqqət çəkirsiniz.

Qız (24 Avqust – 23 Sentyabr)
Şanslı günlər: 2, 11, 26 Avqust
Analitik qabiliyyətləriniz sayəsində mürəkkəb məsələləri asanlıqla həll edə biləcəksiniz.

Tərəzi (24 Sentyabr – 23 Oktyabr)
Şanslı günlər: 7, 15, 24 Avqust
Harmoniya və estetik duyğular güclənir. İncəsənət, moda və sevgi sahəsində uğurlu addımlar ata bilərsiniz.

Əqrəb (24 Oktyabr – 22 Noyabr)
Şanslı günlər: 1, 9, 23 Avqust
Gizli qalan məsələlər aydınlığa qovuşur. Sezgilərinizlə doğru qərarlar verəcəksiniz.

Oxatan (23 Noyabr – 21 Dekabr)
Şanslı günlər: 6, 17, 30 Avqust
Səyahət və təhsil mövzularında fürsətlər ortaya çıxacaq. Yeni başlanğıclar üçün ideal vaxtdır.

Oğlaq (22 Dekabr – 20 Yanvar)
Şanslı günlər: 4, 19, 29 Avqust
Plan və strategiyalarınız uğurla irəliləyəcək. Əmlak və maliyyə məsələlərində müsbət gedişat var.

Dolça (21 Yanvar – 19 Fevral)
Şanslı günlər: 5, 18, 27 Avqust
Yeniliklərə açıq olun. Texnologiya, yaradıcılıq və dostluqlar bu tarixlərdə sizi zirvəyə daşıya bilər.

Balıqlar (20 Fevral – 20 Mart)
Şanslı günlər: 3, 14, 31 Avqust
Duyğularınız və instinktləriniz sizə doğru yolu göstərəcək. Ruhsal aydınlanma və daxili rahatlıq üçün əla günlərdir.

Ümumi Tövsiyə:
Avqust ayı boyunca **tam Ay (19 Avqust)** və **yeni Ay (4 Avqust)** tarixləri enerjinin gücləndiyi günlərdir. Dua etmək, niyyət tutmaq və yeni işlərə başlamaq üçün bu tarixlərdən faydalanın.
İstəsən, bu xəbəri şəkilli posta çevirməyim də mümkündür. Deyərsən hansı üslubda istəyirsən (klassik, modern, astroloji simvollarla və s.).

Türkiyənin “Beşiktaş” klubu yeni futbolçu transferini açıqlayıb.

Bu barədə İstanbul təmsilçisinin mətbuat xidməti məlumat yayıb.

Son olaraq İngiltərə təmsilçisi “Lester”də çıxış edən Vilfred Ndidi heyətə cəlb olunub. 28 yaşlı dayaq yarımmüdafiəçisi tibbi müayinədən keçdikdən sonra rəsmi müqavilə imzalayacaq.

Qeyd edək ki, nigeriyalı oyunçu 2017-ci ildən “Lester”də 252 matça çıxıb və 11 qolla yadda qalıb. O, 66 dəfə Nigeriya millisinin formasını geyinib.

Türkiyə musiqisinin sevilən səslərindən Selami Şahin təcili olaraq xəstəxanaya yerləşdirilib.

O, tətil üçün yollandığı İzmirin Çeşmə rayonunda yıxılaraq xəsarət alıb.

Bildirilir ki, 77 yaşlı sənətkar yıxılma nəticəsində sağ qolundan zədə alıb.

Bundan sonra o, Çeşmə Dövlət Xəstəxanasına çatdırılıb və ilkin tibbi müdaxilə həyata keçirilib.
//azxeber

Ninbo Oftalmologiya İnstitutunun alimləri süni intellektin göz səthindəki xoşxassəli və bədxassəli şişləri fərqləndirməsinə imkan verən yeni model hazırlayıblar.

“Research” jurnalında dərc olunan tədqiqata görə, yaradılmış texnologiya bu diaqnostikanı 89 faiz dəqiqliklə yerinə yetirə bilir.

Alimlərin sözlərinə görə, göz şişləri erkən mərhələdə çox vaxt fərq edilmədən qalır: onları allergiya və ya iltihabla səhv salmaq mümkündür. Bu isə gecikmiş diaqnostika ilə nəticələnir və görmə itkisinə, bəzən isə xəstənin həyatını itirməsinə səbəb olur. Kiçik yaşayış məntəqələrində isə ixtisaslaşmış oftalmoloqların çatışmazlığı bu problemi daha da dərinləşdirir.

Süni intellekt artıq bir sıra göz xəstəliklərinin müəyyən olunmasında istifadə olunur, lakin nadir patologiyalar üçün tələb olunan etiketli (yəni diaqnozla təsdiqlənmiş) böyük həcmli məlumat bazasını toplamaq çətindir. Professor Çjunven Li rəhbərliyində çalışan tədqiqat qrupu bu çətinliyə innovativ yanaşma təklif edib.

Tədqiqatçılar əvvəlcə OSPM adlı modeli 10 Çin klinikasından toplanmış 760 min etiketlənməmiş göz şəkli üzərində öyrədiblər. Daha sonra ona 1455 təsdiqlənmiş diaqnostik şəkil təqdim edilib. Nəticədə, süni intellekt bədxassəli şişlərin diaqnostikasında 89% dəqiqlik göstərib. Maraqlısı odur ki, bu dəqiqlik fərqli kameralarla çəkilmiş şəkillər üçün də qorunub saxlanılıb.

Yaradılmış digər versiya — OECM alqoritmi isə adi rəqəmsal fotoşəkillərlə də işləyə bilir. Bu xüsusiyyət texnologiyanı məsafədən istifadə üçün əlverişli edir: risk qrupuna daxil olan şəxslər sadəcə gözlərinin şəklini çəkib yoxlanış üçün göndərə bilərlər.

Üstəlik, modelin az sayda etiketli məlumatla öyrədilməsi mümkündür, bu da nadir xəstəliklərin diaqnostikasını çətinləşdirən əsas problemi aradan qaldırır — xüsusilə də ixtisaslı həkim çatışmazlığı olan regionlarda.

Yeni texnologiya artıq üç ssenaridə test edilir:
1. Böyük xəstəxanalarda — ilkin diaqnostikanın sürətləndirilməsi üçün;
2. Rayon klinikalarında — həkimlərə dəstək məqsədilə;
3. Mobil tətbiq formasında — istifadəçilərin özlərini yoxlaması üçün.

Əgər sınaqlar uğurla başa çatsa, bu texnologiya şişlərin erkən aşkarlanması üçün əlçatan vasitəyə çevrilə bilər. Bununla belə, hələlik modelin öyrədilməmiş nadir şiş alt növlərini nə dərəcədə dəqiqliklə tanıya biləcəyi məlum deyil.

Yay aylarının dözülməz istisində bir çox insan yatmaq üçün “ventilyator” (sərinkeş) və ya kondisionerdən istifadə edir. Bəs bu, sağlamlıq üçün nə qədər təhlükəsizdir?

Sinə xəstəlikləri üzrə mütəxəssis Prof. Dr. Hacer Kuzu Okur bu mövzuda vacib məqamlara aydınlıq gətirib.

Ventilyator və ya kondisioner qarşısında yatmaq nəyə səbəb ola bilər?

* Burun və boğaz quruluğu yarana bilər və bu, infeksiyalara zəmin hazırlaya bilər.
* Filtrləri təmizlənməyən kondisionerlər allergen yayaraq allergik rinit və astma tutmalarına səbəb ola bilər.
* Soyuq və quru hava göz quruluğu, yanma və batma hissinə yol aça bilər.
* Xroniki tənəffüs xəstəlikləri olan şəxslərdə öskürək və nəfəs darlığı tutmalarını tətikləyə bilər.
* Soyuq havanın əzələlərə birbaşa təsiri spazmlara, boyun və kürək ağrılarına səbəb ola bilər.

Kondisioner və ventilyator arasında fərq nədir?

“Ventilyator” otağın temperaturunu azaltmır, yalnız sərinlik hissi yaradır. Filtrə ehtiyac duymur və havalandırma üçün faydalıdır.

Kondisioner isə otağın temperaturunu və rütubətini nizamlaya bilir, lakin baxım tələb edir, bahalı və hava çox quru olduqda əlavə tədbirlər tələb edir (məsələn, otağa ağzı açıq su qoymaq və ya nəmləndirici istifadə etmək).

Yuxuda ventilyator və ya kondisioner istifadəsi hansı hallarda zərərlidir?

* Davamlı hava axını əzələlərdə refleks kasılma yarada bilər.
* Boyun, çiyin və bel bölgəsində ağrılar, sərtlik və hərəkət məhdudiyyəti yarana bilər.
* Bədən karıncalanması və zəiflik müşahidə edilə bilər.
* Yuxu zamanı əzələlər dincəlməli olduğu halda, soyuq hava bu prosesi pozur.

“Kondisioner vurması” tibbi bir vəziyyətdirmi?

Bəli, bu elmi olaraq tanınan bir problemdir.

Əlamətlərə bunlar daxildir:

* əzələ və oynaq ağrısı
* keyləşmə
* titrəmə
* öskürək və nəfəs darlığı
* mövcud xəstəliklərin şiddətlənməsi

Üz iflici və hava axını arasında əlaqə varmı?

Soyuq hava üz sinirində iltihaba səbəb olaraq sinir ötürülməsini poza və nəticədə üz iflici yarada bilər. Bu yalnız yuxuda deyil, gündəlik həyatda da soyuğa uzun müddət məruz qalmaqla baş verə bilər.

Uyğun istifadə üçün tövsiyələr:

* Təhlükəsiz temperatur: Otaq temperaturu ideal olaraq 22-24°C aralığında olmalıdır.
* Rütubət balansı: Klimatlaşdırılmış otaqda ağzı açıq su qabı və ya islak dəsmal istifadə edin.
* “Ventilyator”u yönəltmək: Hava axını birbaşa bədənə deyil, otağın ümumi sirkulyasiyasına yönəlməlidir.
* Zamanlayıcıdan istifadə: “Ventilyator” və ya kondisioneri bütün gecə yox, müəyyən saatlar üçün proqramlaşdırın.
* Pəncərə açıq saxlanıla bilər: Xüsusilə “ventilyator” istifadə edilirsə, otaqda CO₂ yığılmaması üçün açıq pəncərə və ya qapı olmalıdır.
* Həssas qruplar üçün (körpələr, yaşlılar, immun sistemi zəif olanlar):
* Maye qəbulu kifayət qədər olmalıdır.
* Otaq havalandırması təmin edilməli, soyuq axının birbaşa bu insanlara yönəlməməsi vacibdir.
* Filtr və baxım mütləq müntəzəm şəkildə aparılmalıdır.
* Göz və tənəffüs xəstəlikləri olanlar üçün doğrudan üfləmə tövsiyə olunmur.

Nəticə: “Ventilyator” və ya kondisioner düzgün istifadə olunmazsa, əzələ spazmı, tənəffüs pozuntusu, allergiya, hətta üz iflici kimi ciddi fəsadlara səbəb ola bilər. Bu cihazlardan istifadə edərkən mütləq ehtiyatlı olunmalı, bədənə birbaşa yönəldilməməli, və otağın temperatur-rütubət balansı düzgün tənzimlənməlidir.
//qaynar.az

Son aylarda əhalinin əsas şikayətlərindən biri gündəlik istehlak məhsullarının qiymətinin sürətlə artmasıdır. Marketlərdə eyni məhsula daha çox pul xərclənir, kommunal və nəqliyyat xərcləri isə əlavə yük yaradır. Bəs bu bahalaşmanın səbəbi nədir və ailələr büdcələrini necə qoruya bilər?

Median.Az xəbər verir ki, iqtisadçılar deyir ki, qiymət artımı həm yerli, həm də qlobal səbəblərlə əlaqəlidir.

Logistika xərclərinin artması, xaricdən idxal olunan məhsullarda qiymət fərqləri, yerli istehsalın bəzi sahələrdə zəif olması qiymətlərin qalxmasına təsir göstərir. Əlavə olaraq, ərzaq bazarında rəqabətsizlik və süni qiymət artımı hallarına da rast gəlinir.

Bəs ailə büdcəsini necə qorumaq olar?

Gəlir və xərcləri dəqiq qeyd etmək, qənaət etməyə başlamağın ilk addımıdır. Hansı sahəyə nə qədər vəsait xərcləndiyini izləmək lazımdır.

Zəruri olmayan xərcləri minimuma endirin. Market siyahısı ilə alış-veriş etmək, ani qərarların qarşısını alır.

Bəzi məhsullar üçün böyük marketlər və onlayn platformalarda endirim kampaniyaları izlənə bilər. Bonus kartları uzunmüddətli qənaət imkanı yaradır.

Evdəki artıq məhsulları və geyimləri təkrar istifadəyə yönəltmək, israfı azaltmaqla bərabər, büdcəyə də müsbət təsir edir.

Kommunal xərclərin azalması üçün elektrik, su və qaz istifadəsinə nəzarət edin. Sadə vərdiş dəyişiklikləri aylıq xərcləri əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər.

İnternetdə istifadəçilər diqqət yetiriblər ki, ChatGPT ilə aparılan bəzi söhbətlər artıq “Google” axtarış nəticələrində görünməyə başlayıb.

Bu, xüsusilə ictimai keçidlə paylaşılmış dialoqlara aiddir. “OpenAI” isə bildirir ki, bu cür söhbətlər axtarış sistemləri üçün yalnız istifadəçi özü onu “ümumi” olaraq paylaşdıqda görünür.

Niyə bu baş verir?

“Fast Company” nəşrinin araşdırmasına görə, əgər “Google” axtarış çubuğuna site:chatgpt.com/share (açar söz) yazılsa, bir çox istifadəçi dialoqu açıq şəkildə görünür. Bu dialoqlarda şəxsi söhbətlər, iş sənədləri, proqram kodları və ya fərdi məlumatlar yer ala bilər.

İnsanlar getdikcə daha çox ChatGPT-ni şəxsi psixoloq kimi istifadə edir və ailə problemləri, depressiya, hətta seksual həyatla bağlı detallar bölüşürlər. Bəzən ad, yaş, ünvan kimi identifikasiyaedici məlumatlar da daxil olur.

Mütəxəssislər nə deyir?

Mütəxəssislər vəziyyəti həyəcan siqnalı adlandırır və vurğulayırlar ki, ChatGPT saytında bu təhlükə ilə bağlı heç bir aydın xəbərdarlıq edilmir. İstifadəçilər çox vaxt söhbətlərinin gizli qaldığını düşünür, lakin “ümumi keçid” yaradılan anda bu söhbətlər axtarış sistemlərinin indeksinə düşür.

ChatGPT-də söhbətlərinizi necə qorumaq olar?

Əgər keçid vasitəsilə bir söhbəti paylaşmısınızsa, artıq o “ümumi” sayılır və axtarış sistemləri tərəfindən tapıla bilər. Bunun qarşısını almaq üçün:

* ChatGPT ayarlarına daxil olun
* “Verilərin idarə olunması” (Manage Data) bölməsinə keçin
* “Paylaşılan keçidlər”i (Shared Links) açın
* Hər bir ümumi keçidin yanında olan zibil qutusuna klikləyərək onu silin

Əgər gələcəkdə bir söhbəti paylaşmaq istəyirsinizsə, keçid yaradarkən “ümumi et” seçimini aktiv etməyin. Belə olduqda, həmin dialoq axtarış sistemləri üçün əlçatmaz qalacaq – ən azı “OpenAI” belə vəd edir.
//valyuta.z

Fiziki fəaliyyətin sağlamlığa faydalı olması mübahisə doğurmur. Daha da önəmlisi, müəyyən məşqlərin müntəzəm yerinə yetirilməsi ömrə illər əlavə edə bilər.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə “Parade” nəşri yazır.

Bununla belə, qeyd olunur ki, bəzi məşqlər orqanizmi həddindən artıq yora bilər. Məsələn, bəziləri üçün uzunmüddətli qaçış diz oynaqlarına ağır yük salır və zamanla ağrılara səbəb olur.

Fizioterapevtlər hansı məşqlərin uzunömürlülüyə müsbət təsir etdiyini izah ediblər. Onların fikrincə, sağlam və uzun həyat üçün hər gün yerinə yetirilməsi tövsiyə olunan yeganə məşq növü var.

Günlük yerimə – Bir nömrəli məşq

Bu baxımdan, fizioterapevt Leks Qonsales yerimədən daha yaxşı məşq növü olmadığını bildirir. O qeyd edir ki, yerimə, ilk növbədə, ürək və qan dövranı sisteminin sağlamlığını dəstəkləyir. İkincisi, bu məşq oynaqları hərəkətdə saxlayaraq, onları yormadan sağlamlıq üçün faydalıdır.

Üçüncü önəmli amil isə balans və koordinasiyanın qorunmasıdır. Qonsales əlavə edir ki, yerimə çox əlçatan bir məşqdir: xüsusi avadanlığa ehtiyac yoxdur və tamamilə pulsuzdur.

“Yerimə yaşlı insanlar üçün o qədər vacibdir ki, artıq onu altıncı həyati göstərici hesab edirlər”, deyə doktor Qonsales vurğulayır.

Digər göstəricilər isə arterial təzyiq, ürək döyüntüləri, tənəffüs tezliyi, bədən temperaturu və oksigenlə doymadır.

Digər sağlamlıq üçün faydalı məşqlər

Fizioterapevt Karen K. Vestervelt isə bildirir ki, uzun və sağlam həyat üçün digər məşqlər də əhəmiyyətlidir. Onun fikrincə, dörd əsas növ fiziki fəaliyyət mövcuddur: güc məşqləri, aerobik (kardio) məşqlər, elastiklik üçün məşqlər və sinir-əzələ uyğunluğunu inkişaf etdirən (balans/sürətlilik) məşqlər. Onların hamısını hər həftə yerinə yetirmək tövsiyə olunur.

Vestervelt qeyd edir ki, həftədə azı 150 dəqiqə orta intensivlikdə aerobik məşqlər və iki gün güc məşqləri aparılmalıdır: “Yaş artdıqca baş verən fizioloji dəyişikliklərdən biri də sarkopeniya – əzələ kütləsinin azalmasıdır. Bu proses oturaq həyat tərzi ilə daha da sürətlənir. Güc məşqləri bunu ləngidə bilər”.

Həmçinin, hər bir əsas əzələ qrupu həftədə azı iki dəfə dartılmalı, balans da müntəzəm şəkildə inkişaf etdirilməlidir: “Əzələləri gücləndirdiyimiz kimi, sabit və dinamik tarazlığı da məşq etməliyik ki, koordinasiyamız yaxşılaşsın. Bu, xüsusilə yaşlandıqca yıxılmaların qarşısını almaq üçün vacibdir”.

Qonsales balans və elastikliyi qoruyub saxlamaq üçün tayçi və yoqa kimi orqanizmi yormayan, lakin faydalı fiziki fəaliyyət növlərini tövsiyə edir.

Hansı məşqlərlə ehtiyatlı olmaq lazımdır

Eyni zamanda, fizioterapevtlər xəbərdarlıq edirlər ki, bədənə daha çox yük salan bəzi məşq növləri ilə ehtiyatlı davranmaq lazımdır. Məsələn, uzun məsafəyə qaçış, ağır çəkilərin qaldırılması, kəskin və intensiv hərəkətlər və onurğanın sərt burulması ilə müşayiət olunan məşqlər daha yüksək zədə riski daşıyır.

Doktor Vestervelt qeyd edir ki, hansı məşq seçilirsə-seçilsin, əsas odur ki, o müntəzəm şəkildə yerinə yetirilsin: “Bəzən bu sadəcə idman ayaqqabısını geyinib gəzməyə çıxmaq qədər asan ola bilər”.

Amsterdam Universitetinin astronomları bir ilin Yer vaxtı ilə 5.4 saata başa çatdığı “TOI-2431b” adlı ekzoplanet kəşf ediblər. Ekzoplanet Yer kürəsindən 117 işıq ili uzaqlıqda yerləşir.

Bu barədə “ArXiv” saytında dərc olunan məqalədə bəhs edilib.

Obyekt “TESS” kosmik teleskopu vasitəsilə kəşf edilib. Alimlərin sözlərinə görə, “TOI-2431b”də bir il ekzoplanetin öz ulduzu ətrafında dövr etməsinin bəşəriyyətə məlum ən qısa dövrlərindən biri hesab edilir. Müqayisə üçün, Yerin Günəş ətrafında dövrə vurması üçün 365 gün tələb olunur ki, “TOI-2431b” isə bu müddət ərzində 1600-dən çox dövr etməyə müvəffəq olur.

Planet öz ulduzuna son dərəcə yaxın yerləşir – cəmi 933 min kilometr . Belə yaxınlıq onun səthini təxminən 2000 Kelvinə (təxminən 1 727 dərəcə Selsi) qədər qızdırır ki, bu da qayaların və metalların əriməsi üçün kifayətdir.

Planet ölçüsünə görə Yerə bənzəsə də, “TOI-2431b” olduqca fərqli xüsusiyyətlərə malikdir. Onun radiusu Yerdən demək olar ki, 1.5 dəfə, kütləsi isə 6.2 dəfə böyükdür.

Yaxınlıqdakı ulduzun yaratdığı güclü qabarma qüvvələri səbəbindən planetin forması deformasiyaya uğrayıb. Alimlər hesab edirlər ki, onun oxlarından biri digərindən təxminən 9% qısadır və bu da “TOI-2431b”yə dairəvi deyil, yastı forma verir.
//oxu.az